Ыдыктыг Библия: Хосталыышкын
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:30:35.475504+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Хосталыышкын

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Хосталыышкын

Хосталыышкын

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

Киирилде

Моисейниң Беш номунуң ийигизи израиль чоннуң төөгүзүнде чугула үелерниң бирээзиниң дугайында – кул бооп чорааны күчүлүг египет күрүнеден израильчилерниң хосталып үнгениниң дугайында тоожуп турар. Ол болуушкун барык 3500 чыл бурунгаар болган.

Номнуң бирги кезээ (1–19 эгелер) – израильчилерни египет дарлалдан хостаар дээш Бурганның шилип алган кижизи Моисейниң дугайында тоожулал болур. А ийиги кезээ (20–40 эгелер) – Бурганның чон-биле Синай дагга чагыг-керээзиниң үндезини болур хоойлу-дүрүмнүң эгези. Бо эгелерже чоннуң чарган чагыг-керээден дыка дүрген ойталаанының дугайында тоожулал болгаш Бурганның израиль чон-биле каракка көзүлдүр кады турганы ыдыктыг майгынны тодарадып бижээн чүүл кирип турар. Ыдыктыг хоойлунуң төп кезээ – Бурганның он айтыышкыны. Чогум-на олар бөгүнгү делегейде чурттап турар улустуң хөй кезииниң амыдыралын ылаптап ап чорууру мөзү-шынар хоойлуларының үндезинин тургускан.

Бурган өндүр улуг ажыл-херектерин-даа, хоойлу-дүрүмнерин-даа дамчыштыр Моисейге болгаш израильчилерге Бодунуң алыс бүдүжүнүң ужур-утказын, Бодунуң ёзулуг адын ажыдып берип турар. Өске бурганнар эвес, а чүгле Дээрги-Чаяакчы бойдусту, кижилерни чагырар бүрүн эргелиг, ынчангаш Ол кижилерден чүгле Аңаа мөгеерин негеп турар. Чаңгыс-ла Ол ыдыктыг, а улус боттары бачыттыг болгаш, чүгле Бурганның Бодунуң тодараткан негелделерин ёзугаар Ооң-биле харылзаа тудуп шыдаар.

1

Иаковтуң өг-бүлези – Египетте

1^1Өг-бүлезин эдертип алгаш, Иаков-биле кады Египетче кирип келген израильчилерниң – Иаковтуң оолдарының – аттары бо-дур: 2Рувим, Симеон, Левий болгаш Иуда; 3Иссахар, Завулон болгаш Вениамин; 4Дан болгаш Неффалим, Гад болгаш Асир+. 5Иаковтуң дорт салгакчылары болур улустуң саны чеден[*] кижи турган. (А Иосиф ынчан Египетке чурттап турган.)+
6Ооң соонда Иосиф-даа, ооң акы-дуңмалары-даа база ол салгалдың бүгү улузу-даа өлгүлеп калган. 7А израиль чон аажок өзүп-көвүдеп, күш кирип, имилеме апаргаш, египет черни дола берген.

Израиль чоннуң дарлалга таварышканы

8А Египетти ол аразында Иосифти билбес чаа хаан чагыра берген+. 9Ол бодунуң чонунга: «Дыңнаңар, израиль чон бистен хөй болгаш күштүг апарган-дыр! 10Олар моон ыңай өзүп-көвүдевес кылдыр, бир-ле кажар аргадан тып көрээли. Оон башка дайын үнер болза, израильчилер дайзыннарывыска каттыжып, биске удур тура халышкаш, чуртувустан чоруй баарлар» – дээн. 11Ынчангаш египетчилер аар-берге ажыл-биле израильчилерниң чилчиин үзер ажыл башкарыкчыларын тургузуп кааннар+. Израиль чон фараонга курлавырлар шыгжаар хоорайларны – Питом биле Раамсести тудуп берген+. 12Израильчилерниң чилчиин үскен тудум, олар улам өзүп-көвүдеп, тарап-нептерээр болган, ынчангаш египетчилерниң коргары база чииртимнеп көөрү дам барган. 13Оларның израильчилерни дарлаары дендеп, аар-берге ажылдарны албадап кылдыртып-ла турганнар. 14Египетчилер израильчилерге дой, тууйбу-биле аар-берге ажылдар база шөлдерге янзы-бүрү ажылдар кылдыртып, ол чоннуң амыдыралын ырма сынчыг кылыпканнар. Шак ынчаар олар израильчилерни янзы-бүрү аар-берге ажылдар кылырынче каржызы-биле албадап турганнар.

Бургандан коргар тудугжу херээженнер

15Еврей херээженнер божудар ийи кадай турган. Оларның бирээзин Шифра, өскезин Фуа деп адаар чүве-дир. Египеттиң хааны оларга: 16«Еврей херээженнерни божудуп тура, кандыг төл-дүр, көрүңер: оол уруг төрүттүнер болза, өлүрүп каар силер, а кыс уруг болза – дириг арткай аан» – деп айтыышкын берген. 17Ынчалза-даа тудугжу кадайлар Бургандан коргар турган болгаш, Египеттиң хаанының дужааганын ёзугаар кылбайн, чаа төрүттүнген оолдарны диригге арттырып турганнар. 18Египеттиң хааны тудугжу кадайларны кый деп алгаш: «Чүге ынчап тур силер? Чүге чаа төрүттүнген еврей оолдарны диригге арттырып тур силер?» – деп айтырган.

19Кадайлар фараонга: «Еврей херээженнерниң кадыкшылы египетчилерге бодаарга, быжыг-дыр: божудар дээш чеде бээривис бетинде-ле, божуп-чиигеп алган боор-дур» – деп харыылаан. 20Ол дээш Бурган тудугжу кадайларга буянын хайырлап турган, а чон өзүп-көвүдеп, күш кирип орган. 21Тудугжу кадайлар Бургандан коргар боорга, Ол оларга хөй үре-салгалды хайырлаан.

22Фараон ынчан бодунуң бүгү чонунга мынча деп дужааган: «Еврейлерниң чаа төрүттүнген оол бүрүзүн хемче октап туруңар, а кыс уругларын диригге арттырыңар!»

2

Моисей деп чаш төл

2^1Левийниң аймаандан бир кижи ол-ла аймактан бир кысты кадай кылдыр ап алган+. 2Кадайы иштелгеш, оол уруг божуп алгаш, көөрге, чаш төлүнүң чаражы аажок боорга, ону үш ай дургузунда чажырып келген. 3Оон ыңай чажырар аргазы чок апаргаш, кулузундан хааржак аргып алгаш, сугга дүшпес кылдыр чук-биле чаап-чаап, чаш төлүн ынаар суккаш, хем эриинде кулузун аразынга арттырып каан. 4Чаш төлдүң угбазы аңаа артып калгаш, дуңмазы-биле чүү болурун ырактан хайгаарап эгелээн. 5Ол өйде фараоннуң уруу хемче чунуп чедип келген, ооң чалча кыстары эрикке кылаштажып турганнар. Фараоннуң уруу кулузун аразында аргаан хааржакты көрүп кааш, ону чалча кыска эккелдирип алган. 6Даңгына аргаан хааржакты ажыдыпкаш, көөрге, чаш төл ыглап чыдар боорга, ону кээргей бергеш: «Бо-даа еврейлерниң ажы-төлүнүң бирээзи-дир» – деп чугаалаан.

7Чаш төлдүң угбазы даңгынадан: «Барып, силерге чаш төлдү эмзирип өстүрүп бээр херээженден еврейлер аразындан тып эккээйн бе?» – деп айтырган. 8Даңгына аңаа: «Ынчал че» – деп харыылаан. Демги уруг чоруткаш, чаш төлдүң авазын эккелген. 9Даңгына ие херээженге: «Бо чаш төлдү ап алгаш, меңээ эмзирип өстүрүп бер, сеңээ төлеп бээр мен» – деп чугаалаан. Демги херээжен чаш төлүн ап алгаш, эмзирип өстүрүп эгелээн. 10Чаш төл өзүп кээрге, авазы ону фараоннуң уруунга эккелген. Даңгына ону төрээн оглу дег хүлээп алгаш: «Мен ону сугдан ушта тыртып алган болгай мен» – дээш, Моисей[*] деп ат тывыскан.

Моисейниң Мадианче дескени

11Моисей өзүп-доругуп, улуг эр апарган үезинде бодунуң чону – еврейлерже барып, оларның аар-берге ажылдар кылып турарын көрүп каан. Ол көөрге, ха-дуңмаларының бирээзи болур еврей кижини египет кижи эттеп турар болган. 12Моисей ыңай-бээр көрдүнгеш, кым-даа олче кичээнгей салбайн турар боорга, египет кижини өлүргеш, элезинге хөөп каан.

13А даартазында хүндүс чедип кээрге, ийи еврей чокшуп-кыржып турган. Моисей эжин хомудадып турар кижиден: «Эжиңни чүге эттеп тур сен?» – деп айтырган. 14А демгизи: «Кым сени бистиң даргавыс болгаш шииткекчивис кылып каан чүвел? Египет кижини өлүрүп кааның дег, мени база өлүрер бодап тур сен бе?» – деп харыылаан.

«Үүлгеткен херээмниң билдингир апарганы ылап-тыр» – дээш, Моисей корга берген.

15Фараон Моисейниң үүлгеткен херээниң дугайында дыңнап кааш, ону өлүрер деп барган. А Моисей фараондан дезип чоруткаш, Мадиан деп черге чедип, аңаа доктаагаш, кудук чанынга оруп алган. 16А Мадианга Бурганның бир бараалгакчызы чурттап турган. Ол чеди кыстыг чүве-дир. Ооң уруглары ачазының шээр малын суггарары-биле чедип келгеш, сугну узуп, коошпа саваларын долдуруп алганнар. 17Ол өйде кадарчылар келгеш, оларны сывырыпканнар. Ынчан Моисей туруп келгеш, уругларны камгалап, оларның малын суггарып берген. 18Кажан олар Рагуил деп аттыг ачазынга чеде бээрге+, ол: «Бөгүн чүү кончуг эрте чанып келдиңер?» – деп айтырган.

19Уруглары: «Бир египет кижи бисти кадарчылардан камгалап кагды, харын-даа суг узуп берип, малывысты суггарып берди» – деп харыылаан.

20Ачазы уругларынга: «Ол кижиңер кайыл? Чүге каапкаш келдиңер? Кый деп эккелиңер, бистиң аъш-чемивисти үлежип чизин» – дээн. 21Моисей ол кижиниң аалынга чурттаар бооп чөпшээрешкен. Аалдың ээзи Моисейге Сепфора деп уруун кадай кылдыр берген. 22Сепфора иштелгеш, оол уруг божуп аарга, Моисей аңаа Гирсам деп ат тывыскаш: «Мен хары черге өскээртен келген кижи-ле болгай мен» – деп турган[*].

Бурганның израильчилерге дузалажырын шиитпирлээни

23Хөй-ле үе эрткен; Египеттиң хааны өлген, а израиль чон аар-берге ажылдан човууртап турган. Оларның дуза дилээн кыйгызы Бурганның кулаанга чеде берген. 24Бурган оларның уё-човуурун дыңнап кааш, Авраам, Исаак болгаш Иаков-биле чарган чагыг-керээзин бодап келген+. 25Бурган израиль чоннуң хилинчээн көргеш, оларже сагыш салып турган+.

3

Хып турар чадаң ыяш

3^1Моисей Мадианда Бурганның бараалгакчызы болур каты Иофорнуң[*] бир кодан шээр малын кадарып турган. Бир катап ол малын ээн кургаг ховуну кежир сүргеш, Бурганның Хорив даанга чеде берген+. 2Ынчан Дээрги-Чаяакчының төлээзи аңаа тенниг чадаң ыяш иштинде хып турар оттан көстүп келген. Моисей көөрге, чадаң ыяш чалбыышталдыр хып турар, ынчалза-даа өрттенмес бооп-тур. 3Моисей: «Бо чүү ындыг онза болуушкунул, чүге бо чадаң ыяш өрттенмейн турары ол, барып көөр-дүр» деп боданган. 4Дээрги-Чаяакчы көөрге, ол ынчаар бодап, чоокшулап кел чыткан. Бурган ынчан чадаң ыяш иштинден: «Моисей! Моисей!» – деп кыйгырган.

А демгизи: «Дыңнап тур мен!» – деп харыылаан.

5Дээрги-Чаяакчы аңаа мынча дээн: «Бээр келбе. Будуңда кеткен идииң уштуп ал. Базып турар чериң ыдыктыг чер-дир+. 6Мен дээрге сээң ада-өгбеңниң Бурганы-дыр мен – Авраамның Бурганы, Исаактың Бурганы болгаш Иаковтуң Бурганы-дыр мен»+. Моисей Бурганче көөрүнден корткаш, арнын дуглапкан.

7Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Мээң чонумнуң Египетте кайы хире хинчектенип чоруурун көрдүм. Египетчилерниң дарлалындан ооң човууртап чоруурун дыңнадым. Мен ооң аарышкы-човалаңын билир мен. 8Чонумну египетчилерден камгалаар дээш, бо черден үндүрүп, сүт биле ары чигири агып чыдар үнүш-дүжүткүр, делгем черже+ – хананей, хет, амор, ферез, хиввей болгаш иевус чоннарның чурттап турар черинче – эдертип аппаар дээш бадып келдим. 9Израиль чоннуң уё-човууру Мээң кулаамга дыңналы берди база египетчилерниң оларны канчаар дарлап турарын көрдүм+. 10Ынчангаш Мен сени фараонче айбылап чорудуп тур мен. Барып, Мээң израиль чонумну Египеттен үндүре бер».

11Моисей Бургандан: «Фараонга барып, израиль чонну Египеттен үндүре бээр хире кым мен мен?» – деп айтырган.

12А Бурган: «Мен сээң-биле кады болур мен+. Сени Мээң айбылап чорутканымның бадыткал демдээ бо-дур: Мээң чонумну Египеттен үндүре бергениң соонда, шак бо дагга Бурганга мөгейип бараалгаар силер» – деп харыылаан.

13Моисей ынчан: «Ынчаарга мен ам израиль чонга баргаш: „Ада-өгбеңерниң Бурганы мени силерже айбылап чорудупту“ – дээр болзумза, улус менден: „Ооң ады кымыл?“ – деп айтырза, канчаар харыылаар мен?» – деп айтырган.

14Бурган Моисейге мынча деп харыылаан: «МЕН ДЭЭРГЕ МЕН-ДИР МЕН. Израиль чонга: „МЕН-ДИР МЕН[*] силерже мени айбылап чорутту“ – деп чугаалаар сен»+.

15Бурган Моисейге оон ыңай мынча дээн: «Израиль чонга: „Дээрги-Чаяакчы[*], ада-өгбеңерниң Бурганы, Авраам, Исаак болгаш Иаков оларның Бурганы мени силерже айбылап чорутту“ – деп чугаала. Мээң кезээ мөңгеде артып каар адым ол-дур, бүгү салгалдар Мени ол ат-биле сактып алыр. 16Барып, израиль чоннуң баштыңнарын чыггаш, оларга мону чугаала: „Дээрги-Чаяакчы, ада-өгбеңерниң Бурганы, Авраам, Исаак болгаш Иаков оларның Бурганы меңээ көстүп келгеш, мээң-биле чугаалажып: ‘Мен силерни бодап турдум, Египетте силер-биле чүү болуп турарын көрүп кагдым. 17Ынчангаш дарлаттырып турарыңар Египеттен силерни үндүрүп, амгы үеде хананей, хет, амор, ферез, хиввей болгаш иевус чоннарга хамааржыр черже – сүт биле ары чигири агып чыдар байлак черже – эккээр мен’ – деп дамчыдарын дужааган чүве“. 18Баштыңнар сени тооп дыңнап, сээң-биле кады Египеттиң хаанынга чеде бээрлер. Ынчан силер хаанга: „Дээрги-Чаяакчы, еврейлерниң Бурганы бистиң-биле ужурашты. Ынчангаш ам ээн кургаг ховуга үш хүн дургузунда чоруур орукту эрткеш, Дээрги-Чаяакчы Бурганывыска өргүлдеривисти эккеп салган болзувусса“ – деп чугаалаар силер.

19Ынчалза-даа Египеттиң хааны силерге чоруй баарын чөпшээревес, ону чүгле улуг күш-биле албадап болур дээрзин билир мен. 20Мен Бодумнуң улуг күжүмнү ажыглап, ол черге боттандырарым бүгү-ле кайгамчык чүүлдер-биле Египетти буурадыр мен: ооң соонда фараон силерни салыптар+. 21Египетчилерниң израиль чонче ээ көрнүрүн чедип алыр мен: үнүп чоруп тура, холуңар куруг чорбас силер+. 22Израиль херээжен бүрүзү бодунуң кожазындан азы бажыңында чурттап турар өске херээженден алдын-мөңгүн каасталгалардан база каас-коя идик-хептен дилеп алзын. Чоруп тура, ол бүгү-биле ажы-төлүңерни каас-коя кылдыр кеттиндирип алыр силер: Египеттиң эртине-байлаан ынчалдыр олчалап аппаар силер».

4

Моисейге берген бадыткал демдектери

4^1Моисей ынчан Бурганга харыылап: «Ынчалза-даа израильчилер меңээ бүзүревейн, мээң чугаамны тооп дыңнавайн: „Дээрги-Чаяакчы сеңээ кээп көзүлбээн“ – дээр болза, канчаар мен?» – деп айтырган.

2А Дээрги-Чаяакчы: «Холуңда ол чүңүл?» – деп оон айтырган.

Моисей: «Даянгыыжым-дыр» – деп харыылаан.

3Дээрги-Чаяакчы ынчан: «Ооңну черже октавыт!» – дээн. Моисей даянгыыжын черже октаптарга, оозу чылан бооп хуула бээрге, ол дезип ыңай болган.

4Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Холуң сунгаш, ооң кудуруундан тудуп ал» – дээн. Моисей холун сунгаш, чыланның кудуруундан тудуп аары билек, холунда чылан база катап даянгыыш болу берген. 5Дээрги-Чаяакчы ынчан мынча дээн: «Оларның ада-өгбелериниң Бурганы, Авраам, Исаак болгаш Иаковтуң Бурганы – Дээрги-Чаяакчы мээң сеңээ кээп көзүлгенимге улус бүзүрей берзин дээш, ынчаар кылыр сен».

6Ол: «Холуңну хойнуңче сувудам» – деп немей чугаалаан. Моисей холун хойнунче супкаш, оон ужулгаш, көөрге, ооң холу кеш аарыындан хар дег агара берген болган. 7Дээрги-Чаяакчы: «Холуңну ам база катап хойнуңче сувудам» – деп чугаалаарга, Моисей холун хойнунче супкаш, оон дедир ужулгаш, көөрге, оозу, мага-бодунуң арткан кезээ дег, кадык апарган болган.

8А Дээрги-Чаяакчы улаштыр чугаалаан: «Бир эвес израильчилер сеңээ бүзүревейн, бирги бадыткал демдээн тоовайн-даа баар болза, ийиги бадыткал демдээн тооп дыңнаар боор; 9ынчаарга бо ийи бадыткал демдээн көргеш-даа, сеңээ бүзүревес, сээң сөзүңнү тооп дыңнавас болза, хем суундан узуп алгаш, черже төвүт, ынчан ол суг хан кылдыр хуула бээр».

10Моисей Дээрги-Чаяакчыга: «О, Дээргим! Мен чевен, сөскүр эвес кижи мен+. Мооң мурнунда-даа ындыг чордум, чалчаң болур мээң-биле чугаалашканың соонда-даа, чугаа-сөзүм чевен хевээр-дир» – деп харыылаан.

11Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Кижиниң аксы-дылын Кым чаяап бергенил? Улусту Кым үнү чок азы дүлей; караа көрүп турар азы согур кылып каарыл? Дээрги-Чаяакчыңар болур Мен эвес ийик мен бе?+
12Ам бар че, чугаалап эгелээриңге-ле, Мен сээң-биле кады болуп, чүнү чугаалаарын айтып бээр мен» – дээн.

13А Моисей: «О, Дээргим! Чорудуп болуруң өске кижиден айбылап көрем» – деп дилээн.

14Ынчан Дээрги-Чаяакчы Моисейже күштүү-биле килеңнеп, мынча дээн: «Сээң Аарон дээр левит акың бар эвес чүве бе? Мен ооң чеченин билир мен. Ол ам сенче уткуй кел чыдар-дыр, а сени көрүп кааш, сеткилинден өөрүүр-дүр. 15Мээң айтып берген сөстеримни акыңга дамчыдып чугаалаар сен; кайыңар-даа чугаалап эгелээрге, Мен силер-биле кады болуп, сеңээ-даа, акыңга-даа чүнү чугаалаарын айтып бээр мен база чүнү кылырын өөредир мен. 16Аарон сээң орнуңга чон-биле чугаалажыр кижи болур. Ынчангаш ол сээң аксың дег болур, а сен аңаа Бурган дег болур сен. 17Бо даянгыышты база тудуп алгаш чор: ооң-биле улуска бадыткал демдектери көргүзер сен».

Моисейниң Египетче ээп келгени

18Моисей оон каты Иофорга келгеш: «Мен ам чоруптайн аа, Египетте чурттап турар чоок улузумче дедир чанып, оларның бар-чогун көрүп көрейн» – деп чугаалаан.

Иофор Моисейге: «Амыр-тайбың ээп чанывыт» – деп харыылаан.

19Моисей Мадианга турда-ла, Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Ам Египетче чана бер: сени өлүрер деп турган улус шуптузу өлүп калган-дыр+» – деп чугаалаан чүве-дир. 20Моисей-даа кадайын, ажы-төлүн элчигенге олурткаш, египет черже ээп чана берген. Ол Бурганның берген даянгыыжын база ап алган. 21Дээрги-Чаяакчы ынчан Моисейге мынча дээн: «Моон чорупкаш, Египетке чеде бергеш, Мээң сени кылзын дээш хүлээткеним кайгамчык чүүлдерниң шуптузун фараоннуң мурнунга кылыр сен. А Мен фараонну чөрүү-дедир кылып каарымга+, ол чонну салбайн баар. 22Ынчан фараонга мынча дээр сен: „Дээрги-Чаяакчы сеңээ чугаалап тур: ‘Израиль дээрге Мээң дун оглум-дур+. 23Ынчангаш оглум Меңээ бараан болуп, мөгейзин дээш, ону салып чорудуптарыңны дужаап тур мен. А бир эвес Израильди салырындан ойталаар болзуңза, көөр сен – Мен сээң дун оглуңну өлүрүп каар мен’“».

24Моисей орук ара хонуп чыдырда, Дээрги-Чаяакчы чедип келгеш, ону өлүрер деп барган. 25Моисейниң кадайы Сепфора ынчан чидиг бижек ап алгаш, оглунуң дотааның кыдыкы кежин кыртыжап демдектеп алган. Оон ол кешти ашааның ийи бут аразынга дегзип: «Бо хан ачызында мээң-биле дүгдешкен сен» – дээн. 26Дээрги-Чаяакчы ынчан Моисейни амылыг арттырып каан. (Сепфора кыртыжап демдектээшкинге хамаарыштыр: «Хан ачызында дүгдээшкин» – деп чугаалаан.)

Бурганның Ааронну Моисейже чорутканы

27Дээрги-Чаяакчы Ааронга: «Моисейни уткуп, ээн кургаг ховуже чорувут» – дээрге, демгизи ынаар чорупкаш, Бурганның дааның[*] чанынга дуңмазы Моисейни уткуп алгаш, ошкап каан. 28Дээрги-Чаяакчыга айбылаткан Моисей Ооң бүгү сөстерин база кылзын деп айытканы бүгү бадыткал демдектерин Ааронга дамчыдып чугаалаан. 29Моисей биле Аарон кады чорупкаш, израиль чоннуң шупту баштыңнарын чыып алганнар. 30Аарон чонга Дээрги-Чаяакчының Моисейге чугаалаан бүгү сөстерин дамчыдып чугаалааш, чон мурнунга бадыткал демдектерин кылып көргүскен. 31Чон оларга бүзүрей берген. Дээрги-Чаяакчы израиль чонга чедип келген база ооң хилинчээн көрүп каан дээрзин дыңнааш, улус Бурганның мурнунга сөгүрүп, мөгейген.

5

Моисей биле Аарон – фараоннуң мурнунда

5^1Моисей биле Аарон чон-биле чугаалашкан соонда, фараонга чеде бергеш, мынча дээннер: «Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы: „Мээң чонумну – ээн кургаг ховуга Меңээ тураскааткан байыр-найыр кылыр кылдыр – салып чорудувут“ – деп тур». 2А фараон: «Дээрги-Чаяакчы деп кымыл ол? Чүге мен Ону тооп дыңнаар, израиль чонну салып чорудар ужурлуг кижи мен? Дээрги-Чаяакчыны-даа билбес мен, Израильди-даа салбас мен» – деп харыылаан+.

3Олар аңаа: «Еврейлерниң Бурганы бистиң-биле чугаалашты, ам Дээрги-Чаяакчы Бурганывыска өргүл салырывыс ол-дур, бисти ээн кургаг ховуже – үш хүн чоруур ырак черже – салып көрем, оон башка Ол бисти аарыг-аржык-биле азы айыыл-халап-биле узуткап каар» – деп чугаалааннар.

4Ынчалза-даа Египеттиң хааны: «Моисей биле Аарон, чүге чонну ажыл-херектеринден чардыктырып тур силер? Дагдынган ажылыңар кылыңар» – деп харыылаан. 5Ол аңаа немей: «Бо черде ажылчы чон дыка көвүдээн-дир, а силер оларны ажыл-херектеринден чардыктырып турар-дыр силер» – дээн.

Фараоннуң израиль чонну кызып-кыярын дендеткени

6Фараон ол-ла хүн израиль чонну хайгаарап турар египетчилерге база еврей харагалзакчыларга айтыышкын берип, мынча дээн: 7«Мооң мурнунда берип турганыңар дег, израильчилерге тууйбу кылырда ажыглаар тараа саваңын моон соңгаар бербеңер: олар саваңны боттары чыып алзыннар. 8А оларга кылыр кылдыр доктаадып каан тууйбулар санын эвээжетпеңер, биеэги хемчээлге деңнеп онааңар. Олар чалгаарап турар болгаш: „Барып, Бурганывыска өргүл салыылы!“ – деп алгыржып турар-дыр. 9Улам хөй ажылдап, хоозун чугаа дыңнавазыннар дээш, оларга ажылдан чүдүрүп калыңар». 10Ынчан израиль чонну хайгаарап турган египетчилер болгаш харагалзакчы еврейлер чонга баргаш: «Фараон моон соңгаар силерге тараа саваңы бербезин дужаап тур. 11Боттарыңар барып, кайыын-даа болза, саваңдан тып алыңар, а кылыр ажылыңарның хемчээлин эвээжетпес бис» – дээннер. 12Ынчангаш израиль чон бүгү Египетти эргий кезип, тараа саваңының орнунга ажыглаар, шөлде арткан тараа сыптары дилеп чорупканнар. 13А дарлакчы-хайгааракчылар оларны албадап: «Ажылдың доктааткан үлүг-хемчээн, саваңны силерге берип турган үеде дег, хүннүң-не күүседиңер» – деп турганнар. 14Фараоннуң томуйлаан дарлакчылары израиль чонну баштаары-биле боттарының салып кааны еврей харагалзакчыларны эттеп-эриидеп: «Мооң мурнунда кылып турганыңарга деңнежир санныг тууйбуларны ам чүге кылбайн тур силер?!» – деп кончуп турганнар.

15Израиль чоннуң харагалзакчылары фараонга чедип келгеш, мынча деп хомудап турганнар: «Кулдарыңар болур бисти ынчаар аажылап канчаарыңар ол? 16Тараа саваңын кулдарыңар болур биске бербес-тир, а тууйбуларны биеэгизинден эвээш эвести кылзын дээр-дир, ам мырыңай эттеп-эриидеп эгеледи. Силерниң чонуңар боду буруулуг-дур!»

17А фараон: «Чалгаа-дыр силер, ажылдаар хөңнүңер чок-тур, ынчангаш: „Барып, Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыылы“ – деп турар-дыр силер. 18Ам барып ажылдаңар! Саваңны силерге кым-даа бербес, а тууйбуларның доктааткан санын бүдүрүп туруңар» – деп харыылаан. 19Израиль чоннуң харагалзакчылары «Хүннүң-не кылырын доктааткан тууйбулар санын эвээжетпеңер» деп сөстер дыңнааш, боттарынга айыыл кыжанып келгенин билип кааннар. 20Харагалзакчылар фараондан үнүп чоруткаш, оларны манап турган Моисей биле Ааронга таваржы бергеннер. 21«Силер бисти фараоннуң болгаш ооң дүжүметтериниң ийи караа-биле көрбес улузу кылып кагдыңар, бисти өлүрзүн дээш, хылышты оларның холдарынга тутсуп бердиңер – деп, олар чугаалааннар. – Дээрги-Чаяакчы силерниң ооңарны көрзүн база ол дээш шиидип, кезетсин».

Моисейниң Бурганга хомудааны

22Моисей Дээрги-Чаяакчыга база катап мөргүп: «Дээргим! Сен бо чонну чүү дээш айыыл-халапка таварыштырдың?+ Чүге мени айбылап чоруттуң? 23Мен фараонга чеде бергеш, Сээң өмүнээңден ооң-биле чугаалашканым соонда, фараоннуң бо чонга хамаарылгазы улам баксырай берди. Сен Бодуңнуң чонуңну хостаар болгаш, хоставайн бардың» – дээн.

6

6^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Фараонну ам канчаарымны көөр сен: улуг күжүмнү ажыглаптарымга, ол израиль чонну салып чорудуптар; харын-даа ону бодунуң черинден үндүр сывырыптар» – деп чугаалаан.

Бурганның Бодунуң даалгазын Моисейге катаптааны

2Бурган Моисейге улаштыр мынча дээн: «Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен. 3Мен Авраамга, Исаакка болгаш Иаковка Күчүлүг Бурган деп ат-биле көстүп кээп турган мен+, а Дээрги-Чаяакчы деп адымны оларга угаатпаан мен. 4Мен олар-биле чагыг-керээ чарган мен – оларның ынчан чурттап, көжүп чорааны ханаан черни оларга бээрин аазаан мен. 5Израиль чоннуң египетчилерге кулдаттыргаш, хомудаанын дыңнап кааш, ол чагыг-керээни бодап келдим. 6Ынчангаш израиль чонга мону чугаала: „Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен. Силерни египет дарлалдан хостап үндүрер мен, египетчилерге кулдар болбас силер. Өндүр улуг күчү-күжүм-биле база коргунчуг кеземчелерим-биле силерни камгалаар мен. 7Мен силерни Бодумнуң чонум кылдыр хүлээп алыр мен база силерге Бурган болур мен. Силерни египет дарлалдан хостап үндүрген Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар – Мен дээрзин билип аар силер+. 8Авраамга, Исаакка болгаш Иаковка бээр бооп даңгыраглааным черже силерни чедире бээр мен+. Ол черни силерге салгал дамчыыр өнчү кылдыр бээр мен. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!“» 9Моисей ол сөстерни израиль чонга дамчыдып чугаалаан, ынчалза-даа олар сорук чогундан база аар-берге ажылдарга чилчии үзүлгенинден ону дыңнавайн барганнар.

10Дээрги-Чаяакчы ынчан Моисейге: 11«Египеттиң хааны фараонга баргаш, ооң израиль чонну бодунуң чуртундан салып чорудар ужурлуун чугаала» – дээн.

12Моисей Дээрги-Чаяакчыга: «Израиль чон безин мени тооп дыңнавайн турда, фараон мени тооп дыңнаар деп бе? Мен дылым чечен эвес кижи болгай мен» – деп харыылаан. 13Дээрги-Чаяакчы Моисей болгаш Аарон-биле ынчалдыр чугаалажып, израиль чонну египет черден үндүрери-биле, израиль чонга база фараонга барып, чугаалажыр айтыышкынны берген.

Моисей биле Аароннуң ада-өгбе даңзызы

14Моисей биле Аароннуң ада-өгбелериниң өг-бүле баштыңнары бо-дур+.

Иаковтуң улуг оглу Рувимниң оолдары – Энох биле Фаллу, Хецрон биле Харми олар Рувимден укталган төрел бөлүктер баштыңнары-дыр. 15Симеоннуң оолдары – Иемуил, Ямин, Огад, Яхин, Цохар биле хананей авалыг Саул олар Симеондан укталган төрел бөлүктер баштыңнары-дыр+.

16А Левий 137 чыл чурттаан, ооң соон салгаан оолдарын Гирсон, Кохат болгаш Мерари дээр турган+. 17Гирсоннуң оолдары Ливни болгаш Шимей болур, олардан база төрел бөлүктер укталган. 18Кохат 133 чыл чурттаан. Ооң оолдары Амрам биле Ицгар, Хеврон биле Узиил олар болур. 19Мерариниң оолдары Махли болгаш Муши болур. Левийден укталган төрел бөлүктерниң баштыңнары ол-дур+.

20Амрам 137 чыл чурттаан. Ол ачазының дуңмазы Иохаведаны кадай кылып алган. Иохаведа Амрамга Аарон биле Моисейни божуп берген+. 21Ицгарның оолдары Корах+, Нефег болгаш Зихрий болур. 22Узиилдиң оолдары Мисаил, Элицафан+ болгаш Сифри болур.

23Аарон бодунга кадай кылдыр Аминадавтың уруу, Наассоннуң дуңмазы+ Елисаветаны ап алган. Елисавета Ааронга Надав биле Авиудту, Элеазар биле Ифамарны божуп берген+. 24Корахтың оолдары Асир, Элкана болгаш Авиасаф олар Корахтан укталган төрел бөлүктерниң баштыңнары-дыр+. 25Аароннуң оглу Элеазар Футиилдиң бир уруун кадай кылдыр ап алган. Кадайы Элеазарга Финеести божуп берген+. Левийден укталган төрел бөлүктерниң улуг баштыңнары ол-дур.

26Аарон биле Моисей дээрге Дээрги-Чаяакчының: «Израиль чонну египет черден чурум-чыскаалдыг бөлүктерге үскеш, үндүре бериңер» – деп турганы улус ол-дур. 27Египеттиң хааны фараон-биле чугаалажып, ооң израиль чонну Египеттен салып чорударын негеп турган улус – Моисей биле Аарон ол-дур.

Бурганның Моисей биле Ааронну томуйлааны

28Ол үеде Дээрги-Чаяакчы Египетке Моисей-биле чугаалашкан. 29Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен! Египеттиң хааны фараонга Мээң сеңээ чугаалаан бүгү чүвемни дамчыт» – дээн.

30А Моисей Дээрги-Чаяакчыга: «Мен чечен эвес кижи болгай мен, фараон мени тооп дыңнаар бе?» – деп харыылаан.

7

7^1Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Мени дыңна, Мен сени фараоннуң мурнунга Бурган дег кылып каан мен, а Аарон акың сээң медээчиң болур. 2Сен Мээң айтыышкыннарымның шуптузун Ааронга дамчыдып чугаалаар сен, а акың фараонга: „Израиль чонну бодуңнуң чериңден салып чорудувут“ – деп чугаалаар. 3А мен фараонну чөрүү кылып каар мен база дыка хөй көскү демдектер болгаш кайгамчык чүүлдерни египет черге көргүзер мен. 4Ынчалза-даа фараон силерни тооп дыңнавайн баар. Мен ынчан Египетке күчү-күжүмнү көргүзер мен; коргунчуг кеземчелерни көргүзүп тургаш, Мээң аг-шериимни – Мээң израиль чонумну египет черден үндүре бээр мен. 5Египетке күчү-күжүмнү көргүзеримге база израиль чонну оларның аразындан үндүре бээримге, египет чон Мени Дээрги-Чаяакчы деп билип алыр».

6Моисей биле Аарон Дээрги-Чаяакчыны тооп дыңнап, Ооң дужааганын ёзугаар кылганнар. 7Фараон-биле чугаалажып эгелээни үеде Моисей – сезен, а Аарон – сезен үш харлыг турган.

Даянгыыштың чылан бооп хуулганы

8Дээрги-Чаяакчы Моисей биле Ааронга мынча деп чугаалаан: 9«Фараон силерге: „Кайгамчык чүүл кылып, күчү-күжүңерни көргүзүңер“ – дээр болза, акың Ааронга: „Даянгыыжыңны фараоннуң мурнунче октавыт“ – дээр сен, Моисей. Даянгыыш ынчан чылан бооп хуула бээр». 10Моисей биле Аарон фараонга чедип келгеш, Дээрги-Чаяакчының дужааганын ёзугаар кылганнар. Аарон даянгыыжын фараоннуң база ооң дүжүметтериниң мурнунче октаптарга, даянгыыш чылан бооп хуула берген.

11Фараон ынчан египет мерген угаанныглар болгаш караң көрнүрлерни кыйгыртып эккээрге, олар боттарының илби-шидизин ажыглап, база ынчаар кылыпканнар. 12Олар шупту даянгыыштарын черже октаарга, даянгыыштары база-ла чыланнар бооп хуула берген; ынчалза-даа Аароннуң даянгыыжы оларның даянгыыштарын сыырыпкан. 13А фараон чөрүүлеп, Дээрги-Чаяакчының чугаалап турганы дег, Моисей биле Ааронну тооп дыңнавайн барган.

Бирги кеземче: сугнуң хан бооп хуулганы

14Дээрги-Чаяакчы ынчан Моисейге мынча дээн: «Фараон чөрүү-дүр, ооң израиль чонну салып чорудар хөңнү чок-тур. 15Даарта эртен фараонга чеде бер, ол хем эриинче үнүп кээрге, ооң оруун доза турувут. Чылан бооп хуулуп турган даянгыыжыңны база тудуп аар сен. 16Фараонга мынча деп чугаалаар сен: „Еврейлерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчы мени сенче Ооң чонун Аңаа ээн кургаг ховуга бараан болуру-биле салып чорудуптарын чугаалазын дээш айбылап чоруткан чүве. Ынчалза-даа сен амдыгаа чедир тооп дыңнаваан-дыр сен. 17Дээрги-Чаяакчы ам сеңээ ‘Дээрги-Чаяакчы-дыр мен’ дээрзин канчаар көргүзерин чугаалап тур: мен хемниң суун холумда даянгыыжым-биле соптарымга, суг хан бооп хуула бээр. 18Хемде балык кырлып каар, хем чыдый бээр, египетчилер ынчан ооң суун ижип шыдавас апаар“».

19Дээрги-Чаяакчы Моисейге орта немей: «Ааронга мону чугаала. Ол даянгыыш туткан холун египетчилерниң бүгү сугларынче: оларның хемнеринче, арыктарынче, хөлдеринче база суг шыгжаар черлеринче углай сунупсун – ынчан суглар хан бооп хуула бээр. Египеттиң бүгү черинге хан ага бээр, ыяш болгаш даш саваларны безин хан иштээр» – дээн. 20Моисей биле Аарон Дээрги-Чаяакчының дужааганын ёзугаар кылганнар. Аарон даянгыыжын көдүргеш, фараон болгаш ооң дүжүметтери көрүп турда, хемниң суун соптарга, хемниң бүгү суу хан бооп хуула берген. 21Хемниң балыы кырлып калган, хем чыдый берген, египетчилер ынчан ооң суун ижип чадап каан; хан бүгү египет черге агып чыткан.

22Египеттиң караң көрнүр улузу боттарының илби-шидизин ажыглап, база шак ынчаар кылганнар. Ынчан фараон чөрүүлей бергеш, Дээрги-Чаяакчының чугаалап турганы дег, Моисей биле Ааронну тооп дыңнавайн барган. 23Фараон олардан хая көрнүп, ордузунче чана берген; ол кайгамчык чүүл безин ооң чүрээн чымчадып шыдавайн барган. 24Шупту египетчилер хемниң суун ижип чадап кааш, ижер суг тып аары-биле хем кыдыын казып туруп бергеннер.

25Дээрги-Чаяакчы хемни хан кылдыр хуулдурупкан соонда, чеди хүн эрткен.

8

Ийиги кеземче: бөзүр-пагалар

8^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Фараонга баргаш, Дээрги-Чаяакчының бо сөстерин дамчыт: „Меңээ бараан болзун дээш, Мээң чонумну салып чорудувут. 2А салып чорударын чөпшээревес болзуңза, сээң бүгү чериңни бөзүр-пагалар-биле долдуруп каар мен. 3Хемге бөзүр-пагалар имиңейни бээр, олар хемден үнгеш, бажыңыңче кирип кээрлер: удуур өрээлиңче, орун-дөжээңче, дүжүметтериңниң, албаты чонуңнуң бажыңнарынче база одаар суугуларың болгаш саваларыңче кире халчырлар. 4Олар сени, албаты чонуңну, бүгү дүжүметтериңни кырлай база бээрлер“».

5Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Ааронга чугаала, ол даянгыыш туткан холун хемнер, арыктар болгаш хөлдерже углай сунупсун. Ынчан бөзүр-пагалар египет черже үнүп кээр» – деп немей чугаалаан. 6Аарон холун Египеттиң сугларынче углай сунуптарга, бөзүр-пагалар үнүп келгеш, бүгү египет черни шыва апканнар. 7Караң көрнүрлер боттарының илби-шидизин ажыглап, база ынчаар кылгаш, бөзүр-пагаларны египет черже үндүрүп эккелгеннер. 8Фараон Моисей биле Ааронну кыйгыртып алгаш: «Дээрги-Чаяакчыга мөргүп көрүңер+, Ол бөзүр-пагаларны менден база мээң албаты чонумдан ырадып аппарзын. Мен ынчан силерниң чонуңарны Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылыры-биле салып чорудар мен» – деп чугаалаан.

9Моисей фараонга: «Сен дээш, сээң дүжүметтериң дээш, албаты чонуң дээш мөргүүр үемни бодуң доктаадырын болгаап көрем. Мен мөргүүрүмге, бөзүр-пагалар сенден, сээң бажыңнарыңдан чоруй баргаш, чүгле хемге артып каар» – деп харыылаан.

10Фараон: «Даарта» – дээн.

Моисей: «Сээң чугаалааның ёзугаар болзун. Ынчан бистиң Дээрги-Чаяакчы Бурганывыс-биле эннежир кым-даа чок дээрзин билип алыр сен. 11Бөзүр-пагалар сенден, сээң бажыңнарыңдан, дүжүметтериңден болгаш албаты чонуңдан ырап чоруй баар; олар чүгле хемге артып каар» – деп харыылаан.

12Моисей биле Аарон фараондан чоруй барганнар. Моисей оон Дээрги-Чаяакчыга Ооң фараонче салыпканы бөзүр-пагалар дугайында мөргүл кылып, Ону кыйгырган. 13Дээрги-Чаяакчы Моисейниң дилээн күүсеткен: бөзүр-пагалар бажыңнарга, херимнер иштинге, шөлдерге кырлып калган. 14Оларны эңдере оваалай чыып каарга, чер кыры чыдый берген. 15А фараон байдалдың экижээнин көрүп кааш, чөрүүлеп, Дээрги-Чаяакчының чугаалап турганы дег, Моисей биле Ааронну тооп дыңнавайн барган.

Үшкү кеземче: хүлчүктер

16Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Ааронга чугаала, ол даянгыыжын сунгаш, черниң доозунун сопсун. Ынчан бүгү египет черге доозун хүлчүктер бооп хуула бээр» – дээн. 17Олар шак ынчаар кылганнар. Аарон даянгыыш туткан холун сунгаш, черниң доозунун соптарга, улусту болгаш мал-маганны хүлчүктер үглей берген. Бүгү египет черде бар доозун шупту хүлчүктер бооп хуула берген.

18Египет караң-көрнүрлер база илби-шидизин ажыглап, хүлчүктер тывылдырар дээш ынчалдыр кылырын оралдашса-даа, чадап кааннар. Улусту-даа, мал-маганны-даа хүлчүктер үглеп артып калган. 19Караң көрнүрлер ынчан фараонга: «Бурганның холу ону кылган-дыр» – деп чугаалааннар. Ынчалза-даа фараон чөрүүлеп, Дээрги-Чаяакчының чугаалап турганы дег, оларны дыңнаар хөңнү чок болган.

Дөрткү кеземче: ызырар сээктер

20Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Даарта эртежик тургаш, фараоннуң мурнунга барып турувут. Ол хемге чеде бээрге, сен аңаа Дээрги-Чаяакчының дараазында сөстерин дамчыт: „Мээң чонумну Меңээ бараан болур кылдыр салып чорудувут. 21А бир эвес чонумну салбас болзуңза, көөр сен, Мен сенче, сээң дүжүметтериңче, албаты чонуңче, бажыңнарыңче ызырар сээктерни салып үндүрүптер мен. Египетчилерниң бажыңнары-даа, оларның чурттап турар чери-даа имилеме ызырар сээктерге бүргедиптер. 22Шак ол хүнде Мээң чонумнуң чурттап турары Гесем деп черге хамаарылгам тускай боор: аңаа ызырар сээктер турбас. Мени бүгү чер-делегейниң Дээрги-Чаяакчызы деп ынчан билип алыр сен. 23Мээң чонумну сээң чонуңдан ылгаар мен[*]. Даарта дораан бо бадыткал демдээ боттаныр“».

24Дээрги-Чаяакчы шак ынчаар кылган-даа: эмге-санчок ызырар сээктер фараоннуң бажыңынче, ооң дүжүметтериниң бажыңнарынче, бүгү египет черже хөме ужуп келген. Чер-чурт ызырар сээктерден харыксырап чыткан. 25Фараон ынчан Моисей биле Ааронну кыйгыртып алгаш: «Барыңар, Бурганыңарга өргүлдү маңаа, бо черге кылыңар» – деп чугаалаан.

26Ынчалза-даа Моисей: «Ынчаарга кайын боор. Дээрги-Чаяакчы Бурганывыска салырывыс өргүлдү египетчилер бужар чүүл деп санаар болгай+. Ынчангаш шак ол өргүлдү олар көрүп турда салыр болзувусса, бисти даштар-биле соп кааптар эвес деп бе? 27Бисти ээн кургаг ховуже, үш хүн чорааш чедер черже чорудувут. Дээрги-Чаяакчы Бурганывыстың биске чугаалаанын ёзугаар, ол черге Аңаа өргүлден кылыылы» – деп харыылаан.

28Фараон: «Мен силерни ээн кургаг ховуга Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга өргүл кылыр кылдыр салып чорудар мен, чүгле ыраваңар; мен дээш мөргүп көрүңер» – дээн.

29Моисей: «Ындыг-дыр, мен ам ордуңдан үнгеш, Дээрги-Чаяакчыга мөргүүйн. Ызырар сээктер фараондан, ооң дүжүметтеринден база албаты чонундан даарта ырап чоруй баар. Чүгле фараон израиль чонну Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылыры-биле салып чорударындан ойталавазын, мегелээрин соксатсын» – деп харыылаан.

30Моисей фараондан чоруткаш, Дээрги-Чаяакчыга мөргүүрге, 31Ол Моисейниң дилээн күүседип, ызырар сээктерни фараондан, ооң дүжүметтеринден база чонундан ырадып каапкан: чаңгыс-даа ызырар сээк артпаан. 32Ынчалза-даа фараон чөрүүлээш, чонну бо удаада база салбайн барган.

9

Бешки кеземче: мал-маган кырар хамчык аарыг

9^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге фараонга барып, мону дамчыдып чугаалаарын дужааган: «Еврейлерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчы: „Меңээ бараан болзун дээш, Мээң чонумну салып чорудувут!“ – деп тур. 2Бир эвес салырындан ойталап, ам-даа тудуп туруп бээр болзуңза, 3көөр сен, Дээрги-Чаяакчы Бодунуң күчү-күжүн шөлдерде оъттап турар мал-маганыңга удур углаптар. Ол кончуг аар хамчык аарыгны сээң аъттарыңче, элчигеннериңче, тевелериңче, бода болгаш шээр малыңче салыптар. 4Дээрги-Чаяакчы ол өйде Израильдиң мал-маганын Египеттиң мал-маганындан ылгап кааптарга, израиль чонга хамааржыр чаңгыс-даа мал өлбес. 5Дээрги-Чаяакчы үе-шак айтып: „Мен ол бүгүнү бо чуртка даарта кылыр мен“ – деп чугаалап каан».

6Даартазында хүндүс Египеттиң хамык малы кырлып калган, а израиль чонга хамааржыр чаңгыс-даа мал хораваан. 7Фараон улузун «Барып көрүңер» дээрге, израиль чоннуң чаңгыс-даа малы хораваан болган. Ынчалза-даа фараон чөрүүлеп, израиль чонну салбайн барган.

Алдыгы кеземче: ириңниг балыглар

8Дээрги-Чаяакчы Моисей биле Ааронга мынча дээн: «Суугунуң хүлүн адыш долдур ап алыңар. А Моисей ону фараон көрүп турда, дээрже чажыпсын. 9Ынчан хүл бүгү египет черни бүргээр доозунче шилчий бээр; кижилерге болгаш мал-маганга ириңниг балыглар тыптып кээр». 10Моисей биле Аарон суугудан хүл ап алгаш, фараоннуң мурнунга барып туруп алганнар. Моисей хүлдү дээрже чажыптарга, улус-даа, мал-маган-даа ириңниг балыгларлыг апарган. 11Караң көрнүрлер боттары ириңниг балыгларлыг апаргаш, Моисейге удур туржур харык чок болганнар, бүгү египетчилер база ынчап барганнар. 12Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы фараонну чөрүү кылып каан болгаш+, Дээрги-Чаяакчының Моисейге чугаалап турганы дег, ол Моисей биле Ааронну тооп дыңнаваан.

Чедиги кеземче: долу

13Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Даарта эртен эртежик тургаш, фараоннуң мурнунга чеде бергеш, аңаа чугаала: „Еврейлерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчы мынча деп тур: ‘Меңээ бараан болур кылдыр, Мээң чонумну салып чорудувут! 14Бо удаада Мээң бүгү кеземчемни сээң бодуңче, сээң дүжүметтериңче, албаты чонуңче салыптар мен. Ынчан бүгү чер кырында Мээң-биле эннежир кым-даа чок дээрзин билип каар сен. 15Мен күчү-күжүмнү көргүзүп, сенче база албаты чонуңче хамчык аарыгны салыпкан болзумза, чырык чер кырынга амылыг артпас турган ийик сен. 16Ынчалза-даа Бодумнуң күчү-күжүмнү көргүзер дээш сени кадагалап арттырган мен[*], ынчан бүгү чер кырында улус-чоннар Мээң адымны билип алыр!+
17Сен Мээң чонумга ам-даа удурланып, ону салып чорутпайн тур сен, 18ынчангаш Мен даарта, бо үеде, Египетти үндезилеп тургусканындан бээр бөгүнге чедир кажан-даа чаап көрбээн, аажок күштүг долуну чагдырар мен. 19Ындыг болганда, кодан сүрүглериңни болгаш шөлдерде сеңээ хамааржыр бүгү чүвени бөлдүрүп, улустан айбыла; шөлге артып каар, бажың-балгадынга чаглактанмас бүгү улусту болгаш мал-маганны долу өлүр соп каар’“».

20Фараоннуң дүжүметтериниң аразында Дээрги-Чаяакчының сөзүнден коргар улус кулдарын болгаш кодан малдарын бажың-балгадынче киирип алган. 21А Дээрги-Чаяакчының сөзүн херекке албаан улус кулдарын болгаш кодан малдарын шөлге арттырып каан.

22Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Холуңну дээрже углай сунувут, ынчан бүгү египет черже: улусче, мал-маганче база шөлдерде оът-үнүштүң шуптузунче долу чаар» – деп чугаалаан. 23Моисей даянгыыжын дээрже углай сунуптарга, Дээрги-Чаяакчы диңмирээшкинни диңмиредип, долуну чагдырыпкан+; кызаңнаашкын черге чаттылып турган. Дээрги-Чаяакчы долуну бүгү египет черже чагдырыпкан. 24Долу чаарга, ооң аразында кызаңнаашкын кызаңнап турган. Египетти ооң чону ээлеп чурттаандан бээр кажан-даа чаап көрбээн, эң күштүг долу ол болган. 25Долу бүгү Египетке ажык черлерге турган бүгү чүвени – кижиден эгелээш, мал-маганга чедир – узуткап каапкан; шөлдерде оът-үнүштүң база ыяштарның шуптузун долу соп, үрегдеп, сыйып каапкан. 26Чүгле израиль чоннуң чурттап турганы Гесем дээр черге долу чагбаан.

27Фараон Моисей биле Ааронну кыйгыртып алгаш, оларга: «Бо удаада бачыт үүлгеткенимни миннип тур мен. Дээрги-Чаяакчының сөзү чөптүг-дүр+, а мен болгаш мээң чонум буруулуг-дур – деп чугаалаан. – 28Дээрги-Чаяакчыга мөргүп көрүңер+: Бурганның диңмирээшкиннери соксазын, долу чагбазын, мен ынчан силерни салып чорудуптар мен, моон соңгаар тутпас мен».

29Моисей аңаа: «Хоорайдан үне бээрим билек, Дээрги-Чаяакчыдан дилег кылып, холдарым сунар мен: диңмирээшкиннер диңмиревейн баар, долу-даа чагбастаар, чер-делегей Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр дээрзин билип каар сен+. 30Ынчалза-даа билир мен: сен-даа, сээң дүжүметтериң-даа Дээрги-Бурган-Чаяакчыдан ам-даа кортпайн турар-дыр силер» – деп харыылаан.

31(Арбай баш тырта берген, а лён сыптарда частып үнүп келген турган, ынчангаш оларны долу соп каапкан. 32А кызыл-тас биле ак-тараа орай быжар болгаш, ажырбайн барган.) 33Моисей фараондан чоруй баргаш, хоорайдан үнгеш-ле, Дээрги-Чаяакчыдан дилег кылып, холдарын сунарга, диңмирээшкин биле долу соксай берген, чаъс база чагбайн барган. 34Чаъстың, долунуң база диңмирээшкинниң соксаанын көргеш, фараон бачыт үүлгедирин уламчылай берген: ооң боду-даа, дүжүметтери-даа чөрүүлени бергеннер. 35Фараон чөрүүлээш, Дээрги-Чаяакчының Моисейниң аксы-биле чугаалап турганы дег, израильчилерни салып чорутпайн барган.

10

Сески кеземче: мөөң шартылаа

10^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Фараонче бар. Бодумнуң демги бадыткал демдектеримни оларга көргүзер дээш фараонну болгаш ооң дүжүметтерин чөрүү кылып каан мен. 2Мээң Египетке кылган чүүлдерим болгаш аңаа көргүскен бадыткал демдектерим дугайында оглуңга, оглуңнуң оглунга чугаалап чорууруң дээш база силер Мени Дээрги-Чаяакчыңар-дыр деп билип алзыннар дээш, ынчалдыр кылган мен» – деп чугаалаан.

3Моисей биле Аарон фараонга чеде бергеш, мынча дээннер: «Еврейлерниң Бурганы Дээрги-Чаяакчы мынча деп тур: „Сен ам чежеге чедир Меңээ чагыртырындан ойталап кээр сен? Меңээ бараан болур кылдыр, Мээң чонумну салып чорудувут. 4А бир эвес Мээң чонумну салбас болзуңза, көөр сен, даарта сээң чуртуңче мөөң шартылааны ыдыптар мен+. 5Ол чериң кырын шыва аптарга, чер көзүлбестей бээр. Шартылаа силерде долу соонда бүдүн арткан бүгү чүвени чиптер; шөлдерде үнген ыяштарның шуптузунуң бүрүлерин база чиптер. 6Ол сээң бажыңнарыңны, дүжүметтериңниң бажыңнарын, Египетте бүгү улустуң бажыңнарын дола бээр. Силерниң ада-өгбелериңер бо черге чурттап эгелээнинден бээр, бөгүнге чедир ынча хөй шартылаа көрбээннер“». Моисей хая көрүнгеш, фараоннуң ордузундан үнүп чоруй барган.

7Ынчан фараоннуң дүжүметтери аңаа: «Бо кижи бисти чежеге дээр хилинчектээрил? Ол улусту салып чорудуптуңар, Дээрги-Чаяакчы Бурганынга бараан болгайлар аан, Египеттиң буураар деп барганын ам-даа билбейн турарыңар ол бе?» – дээннер.

8Фараон Моисей биле Ааронну дедир кыйгыртып алгаш: «Барып, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга бараан болуңар, чүгле кымнар баарыл?» – деп айтырган.

9Моисей: «Бүгү чон – аныяктар-даа, кырганнар-даа, оолдарывыс-даа, кыстарывыс-даа кады чоруур бис; бода-даа, шээр-даа малывысты ап алыр бис, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчывыстың байырлалы боор-дур» – деп харыылаан.

10Фараон: «Ындыг боор харын! Мен силерни ажы-төлүңер-биле кады салыптар болзумза, Дээрги-Чаяакчыңар силерниң талаңарда болур боор оң! Багай чүве бодап алган хире-дир силер. 11Чок-чок! Чүгле эр улус барып, дилээңер аайы-биле Дээрги-Чаяакчыга бараан болзун» – деп чугаалаан. Оон оларны үндүр сывырыпкан.

12Дээрги-Чаяакчы ынчан Моисейге: «Египет черниң кырынче углай холуңну сунувут: мөөң шартылаа хөме ужуп келзин база долу соонда бүдүн арткан бүгү оът-үнүштү чип каапсын» – деп айыткан. 13Моисей египет черниң кырынче углай даянгыыжын сунарга, Дээрги-Чаяакчы ол черже чөөн чүктен хат чорудупкан. Хат хүннү бадыр, дүннү өттүр хадааш, даартазында эртен мөөң шартылаа эккелген. 14Шартылаа бүгү египет черже хөме шургуп келгеш, чуртка чаттылдыр хонупкан. Шартылаа эңдерик болган – ооң мурнунда ындыг шартылаа туруп-даа көрбээн, ооң соонда база кажан-даа турбас. 15Ол черниң кырын шыва аптарга, чер кыры кара бизирт апарган. Шартылаа черниң бүгү оът-сигенин болгаш ыяштарның бүрүлериниң долу соонда бүдүн артканнарын чипкен: бүгү египет черге – ыяштарга-даа, оът-үнүшке-даа – ногаан бүрү артпаан.

16Фараон Моисей биле Ааронну далаштыг кыйгырткаш: «Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга база силерге удур бачытты үүлгеткен-дир мен+. 17Бачыдымны бо удаада өршээгеш, Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарга мөргүп көрүңер+: Ол менден бо өлүмнү чайлатсын» – дээн. 18Моисей фараондан үнүп чоруткаш, Дээрги-Чаяакчыга мөргээн. 19Дээрги-Чаяакчы ынчан барыын чүктен аажок күштүг хат көдүрерге, хамык шартылааны Кызыл далайже[*] дүжүр хадып аппарган – египет черге чаңгыс-даа шартылаа артпаан! 20Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы фараонну чөрүү кылып каарга, ол израиль чонну салбайн барган.

Тоску кеземче: дүмбей караңгы

21Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Холуңну дээрже углай сунувут – ынчан египет черге суйбай тудупку дег дүмбей караңгы дүжер» – дээн. 22Моисей холун дээрже углай сунуптарга, бүгү египет черни үш хүн дургузунда дүмбей караңгы бүргей апкан. 23Улус бот-боттарын көрүп шыдавайн турган, үш хүн дургузунда кым-даа олурган черинден турбаан, а израильчилерниң шуптузунуң чурттап турар черлеринде чырык бар болган.

24Фараон Моисейни кыйгыртып алгаш: «Барып, Дээрги-Чаяакчыга бараан болуңар, чүгле шээр болгаш бода малыңар арттырып калыңар, а ажы-төлүңер силер-биле кады чорзун» – дээн.

25Ынчалза-даа Моисей: «Дээрги-Чаяакчы Бурганывыска бүрүн өрттедир-даа, өске-даа өргүлдеривисти эккеп салыр кылдыр, сен бистиң мал-маганывысты база салып чорудар ужурлуг сен. 26Кодан сүрүглеривисти – өскүс анай-даа маңаа арттырбайн – ап алыр бис, чүге дээрге Дээрги-Бурган-Чаяакчыга салыр өргүлдерни ол малывыстан алыр ужурлуг бис: Дээрги-Чаяакчыга бараан болурувус черге четпээн шаавыста, Аңаа өргүл кылдыр чүнү салырывысты тода билбес-ле болгай бис» – деп харыылаан.

27Дээрги-Чаяакчы ынчан фараонну чөрүү кылып каарга, ол израильчилерни салып чорударындан ойталаан. 28Фараон Моисейге: «Менден ырап чор! Моон соңгаар мээң караамга көзүлбе! Мээң караамга ам бир көстүр хүнүңде өлүр сен» – дээн.

29Моисей: «Сээң чугаалааның ёзугаар болзун: моон соңгаар сээң карааңга көзүлбес мен» – деп харыылаан.

11

Онгу кеземчени баш бурунгаар чугаалааны

11^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Мен ам база бир кеземчени египетчилерге болгаш фараонга онааштырайн, ооң соонда ол силерни бо чурттан салып чорудуптар; а салып тура, силерни далаштырып, үндүр сывыра бээр. 2Чонга чугаалап каг: эр-даа, херээжен-даа улузуңар – кижи бүрүзү боттарының кожаларындан алдын, мөңгүн каасталгалардан дилеп алыр ужурлуг». 3Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонунче египет чонну ээ көрүндүрүпкен; ол ышкаш Моисей египет черге, фараоннуң дүжүметтериниң болгаш албаты чонунуң мурнунга аажок ат-сураглыг кижи турган.

4Моисей фараонга чугаалаан: «Дээрги-Чаяакчы мынча деп тур: „Дүн ортузунда бүгү Египетти өттүр таварып эртер мен. 5Фараоннуң дүжүлге салгаар дун оглундан эгелээш, тараа дээрбелээр кул херээженниң дун оглунга чедир – Египетте өг-бүлелерниң дун оолдарының шуптузу база мал-маганның дун төлдериниң дөгерези – өлүп кырлыр. 6Бүгү египет черге ооң мурнунда кажан-даа турбаан база моон соңгаар кажан-даа турбас ажыг-шүжүгнүң ыы-сыызы дыңналыр. 7А бүгү израиль чондан когараар кижи-даа, мал-маган-даа турбас, ыт безин оларже ырланмас. Египетчилер биле израильчилер аразынга Мээң кандыг ылгал кылып турарымны оортан билип алыр силер+“. 8Ынчан сээң шупту дүжүметтериң меңээ чедип келгеш, мөгейип: „Баштап турар бүгү чонуң-биле чоруй бар“ – деп дилээрлер. Ооң соонда мен чоруй баар мен». Моисей оон фараондан килеңи кыптыгып үне берген.

9Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Фараон силерни тооп дыңнавайн турар-дыр – египет черге Мээң кайгамчык чүүлдерим көвүдезин дээш, ындыг боор ужурлуг-дур» – деп чугаалаан. 10Моисей биле Аарон ол бүгү кайгамчык чүүлдерни фараоннуң мурнунга кылганнар. Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы фараонну чөрүү кылып каан болгаш, ол израиль чонну бодунуң чуртундан салбайн барган.

12

Хосталыышкын болгаш Хаарган далганнар байырлалдары

(Лев. 23:5-8; Сан. 28:16-25; Ы. х. к. 16:1-8)

12^1Дээрги-Чаяакчы египет черге Моисей биле Ааронга мынча деп чугаалаан: 2«Бо ай силерге өске айларның башкылыы, чылдың бирги айы болзун. 3Бүгү израиль ниитилелге мону чугаалаңар. Бо айның онгу хүнүнде кижи бүрүзү бодунуң өг-бүлезинге бир анай-хурагандан шилип алзын. 4А өг-бүледе улус эвээш, бүдүн мал эъдин чаңгыс угда чип шыдавас болза, чоогунда чурттап турар кожазы-биле кады, эът чиир кижилерниң санын барымдаалап, шуптузунга четчир кылдыр анай-хураганны шилип алзын. 5Ол мал четпес-дудуу эвес, бир харлыг эр мал болур ужурлуг, хой-даа, өшкү-даа мал төлү болза ажырбас. 6Ол мал силерге бо айның он дөртке чедир кадагалаттынып турзун+, а он дөртте кежээки имир дүжерге, израильчилерниң бүгү ниитилели анай-хураганнарын дөгерер ужурлуг. 7Оон оларның ханын узуп алгаш, ол эътти чиири бажыңнар эжиктериниң ийи кастыын база кырыкы доора ыяжын ооң-биле чаап алзыннар.

8Ол дүне анай-хураганның эъдин отка хааргаш, ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар-биле болгаш ажыг оът холуу-биле кады чизиннер. 9Чедир хаарбаан азы сугга хайындырган мал эъди чивеңер, а отка бажы, хол-буттары база ишти-хырны-биле катай бүдүнге хаарып чиңер. 10Ол дүне-ле эъттиң дөгерезин чиптиңер, а эртенге чедир артып калган кезээн өрттедиптиңер. 11Анай-хураганның эъдин чиирде, бүрүнү-биле кеттинип, куруңар куржанып, идииңер кедип алгаш, даянгыыжыңар тудуп алгаш, чиңер – ол дээрге Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан Хосталыышкын байырлалының аъш-чеми-дир[*]. 12Мен бо дүне египет черни өттүр таварып эрткеш, Египетте бар кижилерниң-даа, мал-маганның-даа дун төлдериниң дөгерезин чок кылып каар мен база Египеттиң бүгү бурганнарын шиидип, кеземче көргүзер мен+. Мен – Дээрги-Чаяакчы-дыр мен! 13Силерниң чурттап турар бажыңнарыңар эжиинде чагган хан тускай демдек болур: ону көрүп кааш, силерни оюп эрте бээр мен, Египеттиң чонун чылча шаап турумда, ол өлүмнүг халап силерге хора чедирбес.

14Шак бо хүн силерге тураскаалдыг болзун, бүгү салгалдарыңарга ол хүннү Дээрги-Чаяакчы дээш байырлал кылдыр байырлазын. Силерге кезээ мөңгеде доктааткан кылдыр байырлаңар. 15Чеди хүн дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далгандан чиңер; бирги хүнде-ле бажыңнарыңарга турган ажыткының шуптузун үндүр октаптыңар, бирги хүнден чедиги хүнге чедир ажыткылыг аъш-чем чиир кижи израиль чоннуң аразынга амылыг артпас. 16Бирги база чедиги хүнде силерге ыдыктыг чыыштар болуп эртсин: ол хүннерде кандыг-даа ажыл кылбаңар, чүгле кижи бүрүзүнге херек аъш-чемни белеткеп болур силер. 17Далганнар байырлалын утпайн сагыңар, Мен ол хүнде силерниң чурум-чыскаалдыг бөлүктериңерни египет черден үндүрүп эккелген турар мен. Шак ол хүннү силерниң бүгү салгалдарыңар утпайн чорзун, ол дээрге кезээ мөңгеде доктааткан дүрүм-дүр. 18Бирги айның он дөрткү хүнүнүң кежээзинден эгелээш, чээрби бирги хүнүнүң кежээзинге чедир ажыткы-биле хөөтпейн быжырган далган чиир силер. 19Чеди хүн дургузунда бажыңнарыңарга ажыткы турбас ужурлуг. Ажыткылыг аъш-чем чиир кым-даа кижи, ол кижи өскээртен келген-даа болза азы израиль черниң үндезин чурттакчызы-даа болза, израиль ниитилелдиң аразынга амылыг артпас. 20Ажыткылыг аъш-чем чивеңер: бүгү аал-ораныңарга ажыткы-биле хөөтпейн быжырган далган чиңер».

21Моисей израиль чоннуң бүгү баштыңнарын чыып алгаш, мынча дээн: «Өг-бүлелериңерге анай-хурагандан шилип тудуп алгаш, Хосталыышкын байырлалында чиири-биле дөгериңер. 22Иссоп деп чадаң үнүштү боодалдай тудуп алгаш+, савада ханче суккаш, эжиктериңерниң доора ыяжы болгаш кастыктарын хан-биле чаап калыңар, а оон эртенге чедир бажыңнарыңардан үнмеңер. 23Дээрги-Чаяакчы египетчилерни кезедип турар үезинде, доора ыяжында болгаш кастыктарында хан чаап каан эжик көрүп кааш, ол бажыңны оюп эрте бээр база узуткакчының бажыңыңарже кирип, хора чедирерин болдурбас. 24Бо чагыгны силерге база салгалдарыңарга кезээ мөңгеде берген хоойлу дег кадагалаңар. 25Дээрги-Чаяакчының Бодунуң аазаанын ёзугаар силерге берип турары черге чеде бергеш-даа, бо ыдыктыг чаңчылды сагып чоруңар. 26Кажан ажы-төлүңер силерден „Бо чүү ындыг чаңчылыл?“ деп айтырар болза+: 27„Бо дээрге Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан Хосталыышкын өргүлү-дүр[*]. Дээрги-Чаяакчы египетчилерни узуткап тургаш, израильчилерниң чурттап турган бажыңнарын оюп эрткеш, бистиң өг-бүлелеривисти камгалап каан болгай“ – деп харыылаар силер». Израиль чон ынчан Дээрги-Чаяакчыга сөгүрүп, мөгейген. 28Олар чанып келгеш, Дээрги-Чаяакчы Моисей биле Ааронга канчаар дужааганыл, шак ынчаар кылганнар.

29Дүн ортузунда Дээрги-Чаяакчы фараоннуң дүжүлге салгаар дун оглундан эгелээш, хоругдаттырган кижиниң дун оглунга чедир – египет черде бүгү дун оолдарны база мал-маганның бүгү дун төлдерин – чок кылып каапкан. 30Дүне када фараон боду, ооң хамык дүжүметтери база бүгү египет чон туруп келген, Египетке кыпсынчыг ыы-сыы эгелээн, чүге дээрге кижи өлбээн бажың чок болган.

Израиль чоннуң Египеттен үнүп чорупканы

31Фараон ол-ла дүне Моисей биле Ааронну кыйгырткаш: «Че, силер-даа, израиль чон-даа мээң чонум аразындан үнүп чоруңар! Барып, меңээ чугаалап турганыңар дег, Дээрги-Чаяакчыга бараан болуңар! 32Чугаалап турганыңар дег, шээр-даа, бода-даа малыңарны сүрүп алыңар. Баргылаңар! Ол ышкаш мени йөрээп калыңар» – дээн. 33Египетчилер база израиль чонну дүрген-не чуртундан чорударын кызып: «Оон башка бис шуптувус өлүр бис!» – деп турганнар.

34Израиль чон ажыткы-биле хөөдүп четтикпээни далганын ап алган. Олар далган суп каан саваларын хептеринге ораагаш, эгиннеринге салгаш, чорупканнар. 35Израильчилер Моисейниң сөстерин ёзугаар+, египетчилерден мөңгүн болгаш алдын каасталгаларны база хептерни дилеп алганнар. 36А Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонунче египетчилерни ээ көрүндүрүптерге, олар израильчилерниң дилээн чүүлдерин берип турганнар. Израильчилер Египеттен олча-тывыштыг чоруй барганнар+.

37Израиль чон, херээженнер биле ажы-төлдү санавас болза, 600 000 хире эр кижи+, Раамсес хоорайдан Сокхот дээр черже чорупкан+. 38Олар-биле кады янзы-бүрү аймак-сөөктүг хөй улус үнүп чорупкан. Шээр болгаш бода мал аажок улуг кодан-сүрүг бооп турган. 39Олар Египеттен көдүрүп эккелгени ажытпаан далганын хаарып алганнар, чүге дээрге Египеттен үндүр сывыртадып тура, далаш кадында далганын ажыткы-биле хөөдүп четтикпээннер база орукка чиир аъш-чем безин белеткээр чай чок болганнар чүве-дир.

40Израиль чоннуң Египетке[*] чурттаан үези 430 чыл болган+. 41430 чыл эрткенде, шак ол хүнде, Дээрги-Чаяакчының чурум-чыскаалдыг бөлүк чону египет черден көжүп үне берген. 42Ол дүн дээрге Дээрги-Чаяакчының израиль чонну египет черден үндүр көжүрүп, сагыш салып хонган дүнү болур. Ол дүн дээрге израиль чоннуң бүгү салгалдарының Дээрги-Чаяакчыны бодап, удувас дүнү болур.

Хосталыышкын байырлалының дугайында тодаргайлаан дүрүм-хоойлу

43Дээрги-Чаяакчы Моисей биле Ааронга мынча дээн: «Хосталыышкын байырлалын демдеглээриниң дүрүмнери бо-дур. Өске аймак-сөөктүг кым-даа ооң доюнга киржип болбас. 44Бир кижи садып алган кулун кыртыжап демдектеп алыр болза, ол кул кижи дойга киржип болур. 45Араңарда чурттап турар өскээртен келген кижи база хөлезилеттинген ажылчыныңар дойга киришпес ужурлуг. 46Аъш-чемни чаңгыс бажыңга чиир ужурлуг силер, ону бажыңдан дашкаар үндүрбеңер база малдың сөөктерин сыкпаңар+. 47Бүгү израиль ниитилел ол чаңчылды сагыыр ужурлуг. 48Силерниң араңарда чурттай берген даштыкы кижи Дээрги-Чаяакчының Хосталыышкын байырлалының анай-хураганын дөгерип чииринге киржир күзелдиг болза, ооң өг-бүлезинде эр кижи бүрүзү кыртыжап демдектээр ёзулалды эртип алзын. Ынчан ол кижи байырлал доюнуң эъдин чип болур база израиль черниң үндезин чурттакчызы дег апаар. А кыртыжап демдектеттирбээн кижи Хосталыышкын байырлалының анай-хураганын чип болбас. 49Израильдиң үндезин чурттакчызынга-даа, араңарда чурттап турар даштыкы кижиге-даа бо дүрүмнер бир дөмей болур ужурлуг+».

50Бүгү израиль чон, Дээрги-Чаяакчы Моисей биле Ааронга канчаар дужааганыл, шак ынчаар кылган. 51Ол-ла хүнде Дээрги-Чаяакчы израиль чонну египет черден чурум-чыскаалдыг бөлүктерге үскеш, үндүре берген.

13

13^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чоннуң аразында баштай төрүттүнген эр хиндиктиг төл бүрүзүн Меңээ бараалгадып, ыдыктап бер. Кижиниң-даа, мал-маганның-даа дун төлү Меңээ хамааржыр+».

Хаарган далганнар байырлалын демдеглээри

3Моисей чонга мынча дээн: «Кулдар болуп чорааныңар Египеттен үнүп келгениңер бо хүннү сактып алыңар. Дээрги-Чаяакчы силерни оортан Бодунуң өндүр улуг күчү-күжү-биле үндүрген болгай; ажыткы-биле хөөткен далган-тараа чивейн көрүңер. 4Бөгүн, авив айда[*] Египеттен үнүп турар-дыр силер. 5Дээрги-Чаяакчы силерниң ада-өгбеңерге сүт биле ары чигири агып чыдар байлак черни бээрин даңгыраглаан болгай. Кажан Ол силерни демги черже – хананей, хет, амор, хиввей, иевус чоннарның черинче эккээрге, шак ол айда мындыг чаңчылды сагыңар: 6чеди хүн дургузунда чүгле ажыткы-биле хөөтпээн далган чиңер, чедиги хүнде Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан байырлалды демдеглеңер. 7Ажыткы-биле хөөтпээн далган-тарааны чеди хүн дургузунда чиир силер, ээлеп чурттаан бүгү чериңерге ажыткылыг далган-тараа турбас ужурлуг+.

8Шак ол хүнде бодуңнуң оглуңга: „Мени Египеттен үндүрүп тура, Дээрги-Чаяакчының меңээ кылган чүүлү дээш, бо байырлалды сагыыр ужурлуг бис“ – деп чагып чугаала. 9Дээрги-Чаяакчының өөредиин утпайн чорууруң дээш база Дээрги-Чаяакчы сени өндүр улуг күчү-күжү-биле Египеттен үндүрүп эккелгенин бодап чорууруң дээш, шак ол байырлал сээң холуңда им-демдек болзун, хавааңда тураскаалдыг демдек болзун+. 10Бо байырлал дугайында дүрүмнү чылдың-на, доктааткан үезинде, сагып чор.

Дун төлдерни Бурганга бараалгадыры

11Сеңээ болгаш ада-өгбеңге даңгыраглааны ёзугаар, Дээрги-Чаяакчы сени ханаан черге эккелгеш, ону сеңээ бээрге, 12баштай төрүттүнген эр хиндиктиг төл бүрүзүн Дээрги-Чаяакчыга бараалгат, сенде бар мал-маганның эр дун төлдериниң шуптузун база Аңаа бараалгат. 13Элчигенниң дун төл бүрүзүн хураган азы анай-биле солуп, садып хостаар ужурлуг, а бир эвес элчигенни Дээрги-Чаяакчыдан садып хоставас болзуңза, ооң мойнун сый шаап, өлүрүп каавыт. Сээң ажы-төлүң аразында эр дун төлдү база садып хостап[*] ал. 14Алызы барып, оглуң сенден: „Бо кандыг уткалыг чүвел?“ – деп айтырар болза+, аңаа мынча деп харыылаар сен: „Дээрги-Чаяакчы бисти өндүр улуг күчү-күжү-биле кулдар болуп чораанывыс Египеттен үндүрүп эккелген. 15Фараон бисти салып чорутпайн, чөрүүлеп туруп бээрге, Дээрги-Чаяакчы египет черге бүгү дун төлдерни: кижилерниң-даа, мал-маганның-даа дун төлдерин – чок кылып каапкан болгай. Ынчангаш бис Дээрги-Чаяакчыга мал-маганның эр дун төл бүрүзүн өргүп турар бис, а боттарывыстың дун оолдарывысты садып хостап* ап турар бис“. 16Дээрги-Чаяакчының бисти өндүр улуг күчү-күжү-биле Египеттен үндүрүп эккелгенин утпас дээш, шак ол ёзулал сээң холуңга им-демдек болзун база карааңга көскү кертиг болзун».

Египеттен израильчилерниң көшкен оруунуң эгези

17Фараон чонну салып чорудуптарга, Бурган ону филистим чоннуң черинче баар орук-биле (ол эң кыска орук-даа турган болза) аппарбаан. Дээрги-Чаяакчы: «Чон дайылдажыр апаарын билгеш, өскээр боданып, Египетче дедир ээп келзе канчаар+» – деп боданган. 18Ынчангаш Ол чонну долгандыр эдертип, ээн кургаг хову кежир Кызыл далайже баштап алгаш чорупкан. Израильчилер египет черден чурум-чыскаалдыг үнүп чорупканнар.

19А Моисей Иосифтиң мөчү-сөөгүн ап алган, чүге дээрге Иосиф шаанда израильчилерниң аксы-даңгыраан ап: «Бурган силерге болчуп чедип кээрге, мээң мөчү-сөөгүмнү бо чурттан үндүре бээр силер» – деп чагаан турган чүве-дир+.

20Сокхоттан үнүп чоруткаш, израиль чон ээн кургаг ховунуң кыдыында Этам деп черге турлагжып алган+. 21Дээрги-Чаяакчы хүндүс боорга, булут чагыдан улуска орук айтып, а дүн дүжерге, от чагыдан чырыдып, оларның мурнунга чоруп орган. Ооң ачызында олар дүне-даа, хүндүс-даа чоруп болур турган+. 22Хүндүс боорга – булут чагы, дүне боорга – от чагы чондан черле ыравас болган.

14

Египет аг-шеригни узуткааны

14^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга мону чугаала. Олар дедир эггеш, Пи-Гахироттуң баарынга, Мигдол биле Кызыл далайның аразынга, Ваал-Цефоннуң дужунга турлагжып алзын+. 3Фараон „Израиль чон ол черге аза берген-дир, ээн кургаг ховуга баар чери чок апарган-дыр“ деп бодаар. 4А Мен фараонну чөрүү кылып каарымга, ол силерни сүрүп чоруптар. Мен фараонну болгаш ооң аг-шериин баскаш, алдаржыыр мен. Ынчан египетчилер Мени Дээрги-Чаяакчы деп билип алырлар». Израильчилер шак ынчаар кылганнар.

5Египеттиң хаанынга израиль чоннуң дезип чоруй барганын дыңнадырга, фараоннуң болгаш ооң дүжүметтериниң сагыжы ол чонга удур апарган. Олар: «Бо чүнү кылып алганывыс ол? Израильчилерни чүге салып чорудуп алган бис? Олар ам биске ажылдап бербес-тир» – деп турганнар. 6Фараон чуузазын дериткеш, бодунуң улузун эдертип алган. 7Ол Египеттиң бүгү дайынчы тергелерин, ооң иштинде 600 шилиндек тергени, ап алган. Терге бүрүзүн тускай баштыңчы удуртуп чораан. 8Дээрги-Чаяакчы Египеттиң хааны фараонну чөрүү кылып каарга, ол израиль чонну сүрүп чорупкан, а израильчилер эрес-дидими-биле[*] бар чытканнар+. 9Египетчилер оларны тергелерде кошкан бүгү аъттары-биле, аъттыг шерии-биле база бүгү аг-шерии-биле сүрүп чоруткаш, израильчилер Ваал-Цефоннуң дужунда, Пи-Гахироттуң чанында далай чоогунга турлагжып алган турда, чыпшыр четкеннер.

10Фараон чоокшулап кээрге, израильчилер хая көрүнгеш, соонда кел чыдар египетчилерни көрүп кааш, аажок коргуп, Дээрги-Чаяакчыдан дилег кылып, алгыржы бергеннер. 11Олар Моисейге: «Египетте чевеглер чедишпес эвес, сен чүге бисти өлзүн дээш ээн кургаг ховуже эккелдиң? Египеттен үндүрүп алгаш, бисти канчап турарың ол? 12Египетке тургаш: „Бистен адырлып көр, египетчилерге ажылдап берээли“ – деп турдувус чоп. Ээн кургаг ховуга өлүрүнүң орнунга, Египетке кулдар бооп чурттаары биске дээре-ле болгай» – деп турганнар.

13Ынчалза-даа Моисей: «Кортпаңар, деспейн туруңар, ынчан Дээрги-Чаяакчының силерни бөгүн канчаар камгалаарын көөр силер, ам көрүп турарыңар египетчилерни моон соңгаар кажан-даа көрбес силер. 14Дээрги-Чаяакчы силерниң талаңарга чаалажыр-дыр+, ынчангаш оожургаңар» – деп харыылаан.

15Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Чүге Мени кыйгырып-ла тур сен? Израиль чонга: „Шимчеп үнүңер“ – деп чугаала, 16а бодуң даянгыыжыңны көдүргеш, холуңну далай кырынче углай сунуптарыңга, ол ийи чарлып, орук чайлаар. Израиль чон ынчан далайны ортузунда кургаг черлеп кеже бээр. 17А Мен египетчилерни чөрүү кылып каарымга, олар силерни сүрүп чоруптарлар. Фараонну, ооң хамык аг-шериин, дайынчы тергелерин база аъттыг шериин баскаш, алдаржыыр мен. 18Фараонну, ооң тергелерин, аъттыг шериин баскаш, алдаржый бээримге, египетчилер Мени Дээрги-Чаяакчы деп билип каар».

19Израиль чоннуң мурнунга орук баштап бар чыткан Бурганның төлээзи ам оларның соондан чорупкан. Булут чагы база оларның мурнундан соонче көже берип, 20египетчилер биле израильчилерниң аразынга турупкаш, биргилеринге – булут болгаш дүмбей караңгы болу берген, а ийигилеринге – дүне чырыдар чырык болу берген. Ынчангаш олар дүннү өттүр бот-боттарынче чоокшулавааннар[*].

21Моисей холун далайже углай сунупкан; Дээрги-Чаяакчы чөөн чүктен күштүг шуурган-биле дүннү өттүр далайны ийи чара хадыдып кээрге, далай кургаг чер апарып, суг орук чайлап берген+. 22Израиль чон далайны кургаг черлеп кеже берген; суг оларның оң база солагай талазындан ханалаштыр камгалай турупкан. 23Египетчилер сүрүүшкүнүн уламчылаан: фараоннуң хамык аъттары, дайынчы тергелери болгаш аъттыг шерии израильчилерниң соондан далайже кире берген. 24Эртен эрте Дээрги-Чаяакчы египетчилерниң турлаанче от чагыдан база булут чагыдан ээгип көргеш, оларны аймаарадыпкан. 25Ол египетчилерниң тергелериниң дугуйларын арай деп чуглур кылып каарга, олар тергелерин сөөртүп чадап турганнар. Египетчилер: «Израильчилерден дезээли! Дээрги-Чаяакчы олар дээш биске удур чаалажып тур!» – деп барганнар.

26Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Холуңну далайже углай сунувут, суг дедир агып келгеш, египет тергелерни болгаш аъттыг шеригни хөме апсын» – дээн. 27Моисей даң бажында холун далайже углай сунуптарга, суг бодунуң эрги туружунче дедир агып келген, а египетчилер сугга уткуй маңнажып органнар. Дээрги-Чаяакчы оларны шак ынчаар далайга дүжүрген. 28Дедир агып келген суг фараоннуң израильчилерни сүрүп, далайже кирген бүгү аг-шерииниң тергелерин, аъттыг шериин хөме апкан: чаңгыс-даа кижи дириг артпаан. 29А израиль чон далайны кургаг черлеп кеже берген; суг оларның оң база солагай талазындан ханалаштыр камгалай турупкан+.

30Дээрги-Чаяакчы шак ол хүн израильчилерни египетчилерден камгалаан – далай эриинде египетчилерниң мөчү-сөөктерин израильчилер көргеннер. 31Израиль чон Дээрги-Чаяакчының өндүр улуг күчү-күжү египетчилерни басканын көргеш, Дээрги-Чаяакчыдан коргуп, Аңаа болгаш Ооң чалчазы Моисейге бүзүрей берген.

Ынчан Моисей болгаш израиль чон Дээрги-Чаяакчыны алгап-йөрээп, дараазында ырны ырлажы берген:

15

Моисейниң болгаш Мариамның Кызыл далай чанынга ырлары

15^1«Дээрги-Чаяакчыны алгап ырлаайн, Ол өндүр улуун көргүстү+:

аътты-даа, ону мунган кижини-даа+ далайже киир октапты.

2Дээрги-Чаяакчы – мээң күчү-күжүм-дүр, Ону алгап ырлаар мен.

Ол – мээң Камгалакчым болду+.

Ол – мээң Бурганым, Ону кымдан арттыр мактаар мен,

Ол – мээң ачамның Бурганы, Ону кымдан арттыр мактаар мен.

3Дээрги-Чаяакчы – өндүр улуг дайынчы+,
Ооң ады – Дээрги-Чаяакчы!
4Ол фараоннуң аг-шериин, дайынчы тергелерин
далайга дүжүрүптү;
фараоннуң шериг баштыңчылары Кызыл далайга дүжүп өлдү.

5Оларны далай ээреми ажырыпты,
ханы дүпче даш дег дүжүп кире бердилер.

6Дээрги-Чаяакчы, Сээң холуң күчү-күжү-биле алдаржыды+,
ооң-биле дайзынны чылча шаптың.
7Алдарыңның өндүр бедии-биле
Сеңээ удур тура халаан улусту базып кагдың,
Сээң ыткан чалбыыштыг килеңиң
оларны сиген-саваң дег өрттедипти.
8Сээң килеңниг тыныжың[*] үрүптерге,
суг ийи чара чайлып, чалгыглар ханалаштыр турупту+,
далайның ханы ээремнери кадыг апарды+.

9Дайзын: „Оларны ызыртыр сүрүп чедейн,
олча-тывыштыг болуйн, мага хандыр үптеп алыйн,
хылыжымны хынындан уштуйн,
мээң холум оларны кыргып-хыдызын“ – деп турду.

10А Сен оларже тыныжың[*] үрүптериңге,
далай оларны ажырыпты,
олар терең сугларже коргулчун дег дүжүп кире бердилер.

11Дээрги-Чаяакчы, бурганнар аразында Сээң-биле эннежир кым барыл?!

Сен дег ындыг – ыдыктыы-биле өндүр бедик,
макталга төлептиг база кайгамчык чүүлдер чаяап турар –
өске кым барыл?!+
12Сен холуңну сунуптарыңга,
чер дайзыннарны хөөп алды.
13Бодуңнуң камгалап кааның чонну
энерелдииң-биле эдертип аппар чыдыр сен –
ыдыктыг чериңче Бодуңнуң күчү-күжүң-биле
чедирип бар чыдыр сен.
14Ону дыңнааш, өске чоннар сүрээдеп тур:

филистим черниң чурттакчылары коргуушкунга алзыпты,

15Эдом черниң нояннары коргуп дүвүреди,
моав черниң баштыңчылары сириледи,
Ханаанның бүгү чурттакчылары корга берди+.
16Олар аажок коргуп-сүртезин.
Сээң өндүр улуг күчү-күжүңден
олар көжээлештир көжүй берзиннер,
Дээрги-Чаяакчының чону чаны-биле эртип турда,
Сээң чаяап кааның чон чаны-биле эртип турда,
ыыт-шимээн чок барзыннар.

17Чонуңну эдерткеш, Сеңээ хамааржыр дагга тургузуп каар сен,
ол дээрге Сээң өргээң турар кылдыр шилип алган чериң-дир,

Дээрги-Чаяакчы;
ол дээрге Сээң тургузуп каарың ыдыктыг чер-дир, Дээрги!+

18Дээрги-Чаяакчы кезээ мөңгеде хааннаар!+»

19Фараоннуң аъттары, дайынчы тергелери болгаш аъттыг шерии далайлап кежип бар чыдырда, Дээрги-Чаяакчы оларже далайның чалгыгларын хөме аксыпкан, а израиль чон далайны кургаг черлеп кеже берген.

20Мариам+ – Аароннуң өттүр билип медеглээр угбазы тимпан[*] тудуп алган, херээженнер шуптузу тимпаннар туткаш, ооң-биле кады самнап эгелээннер+. 21Мариам израильчилерге ырлап эгелээн:

«Дээрги-Чаяакчыны алгап ырлаңар,

Ол өндүр улуун көргүстү:

аътты-даа, ону мунган кижини-даа+
далайже киир октапты».

Марада болгаш Элимде суг баштары

22Моисей израильчилерни Кызыл далайдан эдертип алгаш чорупкан. Олар Сур деп ээн кургаг ховуга келгеш+, аңаа үш хонук дургузунда чоруп-чоруп+, суг тыппааннар. 23Марага чедип кээрге, ооң суу ажыг болган – ону ижип шыдавааннар, ынчангаш ол черни Мара[*] деп адап каан турган. 24Чон Моисейге хорадап: «Ам чүнү ижер улус бис?» – деп хыйланып турган. 25Моисей Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп кыйгырарга, Ол аңаа ыяш айтып берген. Моисей ол ыяштың будуун сугже киир октаптарга, сугну ижип болур апарган. Бурган шак ол черге чонга хоойлу биле дүрүмнү берген, оларның бүзүрелин шенээн. 26Ол: «Дээрги-Чаяакчы Бурганыңарның сөзүнге чагыртып, Меңээ таарымчалыг чүүлдерни кылыр болзуңарза база Мээң айтыышкыннарымны тооп дыңнап, бүгү дүрүмнеримни сагыыр болзуңарза, Египетче салган аарыгларымның чаңгызын-даа силерже салбас мен. Силерни экиртип турар Дээрги-Чаяакчы+ – Мен-дир мен!» – деп чонга чугаалаан.

27Израильчилер оон Элим дээр черге келген. Ында он ийи суг бажы болгаш чеден пальма ыяш бар болган; олар суг чанынга турлагжып алганнар+.

16

Дээрги-Чаяакчының дээрден аъш-чемни хайырлааны

16^1Бүгү израиль ниитилел Элимден үнүп чоруткаш, Египеттен үнгенинден бээр санаарга, ийи айның он бешки хүнүнде Элим биле Синайның аразында чыдар Син деп ээн кургаг ховуга чедип келген+. 2Олар шупту ээн кургаг ховуга Моисей биле Ааронга хомудап: 3«Дээрги-Чаяакчының холундан египет черге өлүрүвүс кай!+ Эът дүлген паштар чанынга ордувус чоп, далган-тарааны тоттур чип турдувус чоп+. А ам силер бистиң шуптувусту бо ээн кургаг ховуже, аштап өлзүннер дээш, үндүрүп эккелдиңер» – деп хыйланып турганнар.

4Дээрги-Чаяакчы ынчан Моисейге: «Мен силерге дээрден аъш-чемни чагдырып берейн. Улус хүннүң-не үнүп, хүнде чеже херек-тир, ынчаны чыып ап турзун. Олар Мээң дүрүмүм ёзугаар кылыр бе азы кылбас бе дээрзин ынчаар шенеп көөр мен. 5А алдыгы хүнде чыып алган аъш-чемин белеткеп алгаш, көөрге, өске хүннерде чыып ап турганындан ийи катап хөй апарган болур» – деп чугаалаан.

6Моисей биле Аарон бүгү израиль чонга: «Силерни египет черден Дээрги-Чаяакчы үндүре берген дээрзин кежээ билип алыр силер, 7а эртен Ооң өндүр бедиин көөр силер. Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы силерниң Аңаа хомудап, хыйланганыңарны дыңнап каан-дыр. А бисте чүү боор, биске хомудап, хыйланган херээңер чүл?+» – деп чугаалааннар. 8Моисей: «Дээрги-Чаяакчы силерниң Олче хомудап, хыйланганыңарны дыңнап каан-дыр, ынчангаш Ол силерге аъш-чем кылдыр эътти кежээ бээр-дир, а эртен далган-тарааны тоттур бээр-дир. А бисте чүү боор, биске эвес, Дээрги-Чаяакчыга хомудап, хыйланганыңар ол-дур» – деп немей чугаалаан.

9Моисей Ааронга: «Бүгү израиль ниитилелге: „Дээрги-Чаяакчының мурнунче чоокшулап келиңер, Ол силерниң хомудап, хыйланганыңарны дыңнап каан болгай“ – деп дамчыт» – дээн. 10Аарон бүгү израиль ниитилелге ону чугаалап турда, улус ээн кургаг ховуже углай көрнүп кээрге, Дээрги-Чаяакчының чайынналчак чырыы булутта чырып келген.

11Дээрги-Чаяакчы Моисейге: 12«Мен израиль чоннуң хомудап, хыйланганын дыңнап кагдым, оларга: „Кежээки имиртиңде эът чиир силер, а даарта эртен тоттур далган-тараа чиир силер, ынчан Мени силерниң Дээрги-Чаяакчы Бурганыңар деп билип алыр силер“ – деп дамчыт» – дээн. 13Кежээликтей матпадактар ужуп келгеш, улустуң турлагжаан черин шыва апкан+, а даарта эртен ол кезек черге шалың дүшкен чыткан+. 14Шалың эсти бергенде, улус көөрге, ээн кургаг ховунуң кырынга хыраа ышкаш бир-ле эстиичел чүүл артып калган болган.

15Израильчилер ону көргеш, бот-боттарындан: «Бо чүү боор?» – деп айтыржып турганнар, чүге дээрге ол чүл дээрзин билбес болганнар.

Моисей оларга: «Бо дээрге Дээрги-Чаяакчының силерге берген далган-тараазы-дыр. 16Ол силерге бо далган-тарааны кижи бүрүзү хереглээн аайы-биле, бир кижиге-ле бир гомор иштин+, өг-бүлезинде чеже кижи барын барымдаалап, чыып алырын дужааган-дыр» – деп чугаалаан. 17Израиль чон шак ынчаар кылгаш, чамдыызы – хөй, чамдыызы – эвээш далган-тарааны чыып алганнар. 18Хөйнү чыып алган кижи артыкшыл билбес болзун, а эвээшти чыып алган кижи чедишпезин билбес болзун дээш, олар гомор-биле хемчээп турганнар. Кижи бүрүзү бодунга чеже херек-тир, ынчаны чыып алган+.

19Моисей улуска: «Кым-даа далган-тараазын эртенге чедир арттырбазын» – деп чугаалаан. 20Ынчалза-даа олар ону тооп дыңнавайн барган – чамдык улус далган-тараазын эртенге чедир арттырып аарга, оозу курттуп, чыдып эгелээн. Моисей ол улуска ажына берген. 21Улус далган-тарааны хүннүң-не эртен эрте, хереглээн аайы-биле чыып ап турган, дүштеки изигде ол эрий бээр болган.

22Алдыгы хүнде далган-тарааны ийи катап хөйнү, бир кижиге-ле ийи гомор иштин чыып алганнар. Ниитилелдиң баштыңнары шупту Моисейге кээп, ону дыңнатканнар. 23Моисей оларга мынча деп чугаалаан: «Дээрги-Чаяакчыны дыңнаңар, Ол: „Даарта амыр-дыш хүнү, Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан ыдыктыг хүн болур-дур+, быжырар аъш-чемиңерни бөгүн быжырып, хайындырар аъш-чемиңерни бөгүн хайындырып алыңар, а артып калганын даартага чедир кадагалай салып алыңар“ – дээн болгай». 24Улус Моисейниң айтыышкынын ёзугаар аъш-чемин эртенге чедир шыгжап каарга, оозу чыдываан-даа, курттуваан-даа.

25Моисей чонга: «Ол далган-тарааны бөгүн – Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан амыр-дыш хүнүнде чиңер. Бөгүн шөлден далган-тараа тыппас силер. 26Алды хүн дургузунда далган-тарааны чыңар, а чедиги – амыр-дыш хүнүнде – далган-тараа шөлге турбас» – деп чугаалаан.

27Ынчалза-даа чамдык улус чедиги хүнде чыып үнгеш, чүнү-даа тыппааннар. 28Дээрги-Чаяакчы ынчан Моисейни дамчыштыр чонга мынча дээн: «Мээң айтыышкыннарым болгаш дүрүмнеримни күүседиринден чежеге дээр ойталап кээр силер? 29Дыңнаңар, Дээрги-Чаяакчы силерге амыр-дыш хүнүн хайырлаан-дыр, ынчангаш Ол алдыгы хүнде ийи хүн дургузунда чиир далган-тарааны берип турар-дыр: чедиги хүнде кижи бүрүзү аалынга артып калзын, кым-даа турар черинден ырап чорбазын». 30Чон ынчан чедиги хүнде дыштанып эгелээн.

31Израиль чон ол далган-тарааны манна[*] деп адап алган. Манна дээрге кориандр үрезиннери дег ак өңнүг тараа болган, а ооң амданы ары чигири чаап каан боова ышкаш болган. 32Моисей чонга: «Дээрги-Чаяакчы: „Силерни египет черден үндүрүп эккелгенимде, ээн кургаг ховуга чемгерип турганым далган-тарааны көрзүннер дээш, силерниң бүгү салгалдарыңарга бир гомор ишти маннаны кадагалап арттырып калыңар“ – деп айтыышкын берди» – деп чугаалаан.

33Моисей оон Ааронга: «Бир идиш-савадан ап алгаш, олче бир гомор маннаны ургаш, силерниң бүгү салгалдарыңарга кадагалаттынып артар кылдыр, Дээрги-Чаяакчының мурнунга салып каг» – дээн. 34Аарон Дээрги-Чаяакчының Моисейге дужааганын ёзугаар манна куткан идиш-саваны ыдыктыг аптараның мурнунга салып каан. 35Израиль чон маннаны дөртен чыл дургузунда+ – чурттаар черинге, ханаан черниң кызыгаарынга чеде бергижеге чедир чип келген+. 36(А гомор болза эфаның оннуң бир кезээ болур чүве-дир.)

17

Сугнуң хаядан агып үнгени

17^1Бүгү израиль ниитилел ээн кургаг Син ховузундан Дээрги-Чаяакчының айыткан аайы-биле көжүп чоруткаш, Рефидим дээр черге турлагжып алган, а ында улус ижер суг чок болган+. 2Чон ынчан Моисей-биле алгыжып: «Биске ижер сугдан бериңер!» – деп турган+.

Моисей: «Чүге мээң-биле алгыжып тур силер? Чүге Дээрги-Чаяакчыны шенеп тур силер?» – деп айтырган.

3Улус ол черге суг ижиксээш, Моисейже хорадап: «Сен бисти Египеттен чүге үндүре бердиң? Бисти, ажы-төлүвүстү, мал-маганывысты суксадып өлүрер дээш бе?» – деп хыйланып турган.

4Моисей Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп: «Бо чонну канчаар мен? Ам бичии боор болза, мени даштар-биле соп каар деп бардылар+» – деп кыйгырган.

5Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп харыылаан: «Чоннуң мурнунче эрте бер, Израильдиң чамдык баштыңнарын эдертип ал. Нил хемниң суун соп турган даянгыыжыңны база тудуп алгаш, эрте бер. 6Оон Мен аңаа – Хорив дагда хая кырынга – сээң мурнуңга туруп алыр мен. Сен ынчан ол хаяны кагарыңга, оортан суг ага бээр, чон ол сугну ижип алыр». Израиль баштыңнар көрүп турда, Моисей ынчалдыр кылган+. 7Ол демги черге «Масса-Мерива»[*] деп атты тывыскан. Израиль чон алгыш-кырыш үндүрүп, Дээрги-Чаяакчыны шенеп: «Дээрги-Чаяакчы бистиң аравыста бар бе азы чок бе?» – деп турган боорга, ынчаар адааны ол.

Амалик чон-биле бирги тулчуушкун

8Амалик чон келгеш, Рефидимге израильчилер-биле чаалашкан+. 9Моисей Иисуска: «Эрес эрлерден шилип алгаш, барып, амаликтер-биле чаалаш; мен даарта Бурганның даянгыыжын тудуп алгаш, тей бажындан хайгаарап турар мен» – дээн. 10Иисус Моисейниң чугаалаанын ёзугаар амаликтер-биле чаалажып чорупкан, а Моисей, Аарон болгаш Хур олар тей бажынче үне бергеннер. 11Моисей холун көдүрүптерге, израиль чон тиилеп эгелээр, а бадырыптарга, амалик чон тиилеп эгелээр бооп-тур. 12Моисейниң холдары шылап эгелээн, а Аарон биле Хур ынчан даш эккелгеш, аңаа салып бергеннер. Моисей даш кырынга олуруп аарга, Аарон – бир талазындан, Хур – өске талазындан ооң холдарын көдүрүп алганнар. Ооң холдары хүн ашкыжеге чедир көдүрлү берген турган. 13Иисус ол чаага амаликтерни чылча шаап каан.

14Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Бо бүгүнү улус сактып артар кылдыр номга бижип каг база чырык черге амаликтер шуут уттундура бээр кылып каарымны+ Иисуска чугаала» – дээн. 15Моисей Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыр бедигээш туткаш, аңаа «Дээрги-Чаяакчы – мээң тугум» деп атты тывыскаш: 16«Холум Дээрги-Чаяакчының дүжүлгезинде салдынган-дыр[*]. Ол амаликтер-биле кезээ мөңгеде дайылдажыр-дыр» – деп чугаалаан.

18

Моисейниң каты Иофорнуң чедип келгени

18^1Иофор – Бурганның Мадианда бараалгакчызы, Моисейниң каты+ – Бурганның Моисейге болгаш израиль чонунга чүнү кылганын, Дээрги-Чаяакчының израиль чонну Египеттен үндүре бергенин дыңнап каан. 2Моисейниң каты Иофор ынчан Моисейниң ооң мурнунда бажыңынче чандырыпкан кадайы Сепфораны болгаш 3-5ооң ийи оглун ап алгаш, Бурганның дааның чанында ээн кургаг ховуда турлагжып алган Моисейге чедип келген. (Моисейниң улуг оглу Гирсам деп аттыг турган, чүге дээрге оглу төрүттүнүп кээрге, ачазы: «Мен бо черге өскээртен келген кижи-ле болгай мен» – деп чугаалаан чүве-дир. А ийиги оглу Элиезер деп аттыг турган, чүге дээрге оглу төрүттүнүп кээрге, ачазы: «Ачамның Бурганы меңээ дузалап, фараон мени өлүрер деп турда, камгалаан болгай» – деп чугаалаан чүве-дир.)[*]

6Иофор Моисейге: «Катың Иофор-дур мен. Кадайың болгаш ийи оглуң-биле кады сенче кел чыдыр мен» – деп сөс дамчыткан. 7Күдээзи катын уткуп үнүп келгеш, аңаа мөгейгеш, ошкап каан. Амыр-мендизин айтырышкаш, олар чадырже кире бергеннер. 8Моисей катынга Дээрги-Чаяакчының израиль чонга болчуп, фараон болгаш египет чон-биле чүнү кылганын, орук ара оларга таварышкан бүгү бергелерни база Дээрги-Чаяакчының оларны камгалап турганын чугаалап берген. 9Иофор Дээрги-Чаяакчының израиль чонну египетчилерниң холундан хостааш, аңаа кылып берген бүгү эки чүүлдери дээш өөрүп турган. 10Ол мынча дээн: «Силерни египетчилерниң болгаш фараоннуң холундан адырып каан база бо чонну египетчилерниң эрге-чагыргазындан хостап каан Дээрги-Чаяакчыга алдар! 11Дээрги-Чаяакчы израильчилерден боттарын өрү көрдүнген бүгү бурганнарга бодаарга, өндүр бедик дээрзин ам билдим+».

12Моисейниң каты Иофор Бурганга бүрүн өрттедир өргүлдү болгаш өске-даа өргүлдерни эккеп салган. Ооң соонда Аарон база Израильдиң бүгү баштыңнары Бурганның мурнунга Моисейниң каты-биле кады аъш-чем чиир дээш чедип келгеннер.

Израиль чоннуң даргаларын томуйлааны

13Даартазында хүндүс Моисей улустуң чаргызын үзе шиидери-биле олуруп алган, а чон ооң мурнунга эртенден кежээге чедир шииттирер ээлчээн манап турган. 14Ооң каты күдээзиниң чонга кылып турар бүгү чүүлүн көргеш: «Чонну ол канчап турарың ол? Чүге сен чааскаан олурар сен, а бүгү чон сээң мурнуңга эртенден кежээге чедир манап турар ужурлугул?» – деп айтырган.

15Моисей катынга: «Чон Бурганның шииткелин дыңнап аар дээш меңээ кээп турар-дыр. 16Оларның аразынга кандыг-бир чаргы үнерге, меңээ чедип кээрлер-дир. Мен ол улустуң маргылдаазын үзе шиидип, оларга Бурганның дүрүмнерин болгаш хоойлуларын өөредип турар-дыр мен» – деп харыылаан.

17Ынчалза-даа Моисейниң каты аңаа мынча дээн: «Сээң ынчаар кылып турарың шын эвес-тир. 18Сен бодуңну-даа, сээң-биле кады турар чонну-даа хинчектеп турар-дыр сен: бо үүле-херек сеңээ хөлүн эрттир аар-дыр, ону чааскаан кылып шыдавас сен+. 19Ынчангаш мени тооп дыңна, мен сеңээ сүме кадайн, Бурган ынчан сээң-биле кады болур: сен Бурганның мурнунга чонну төлээлеп көр, ооң херектери-биле Ону таныштырып көр. 20Чонну Бурганның дүрүмнери болгаш хоойлуларынга өөредип каг, эдерер ужурлуг оруун база кылыр ужурлуг херектерин айтып бер. 21Чон аразындан мөзүлүг, Бургандан коргар, ак сеткилдиг болгаш ажык-кончаа сүрбес кижилерни көрүп, билип алгаш, оларны чонну баштаар улус кылдыр – муң, чүс, бежен болгаш он кижиге даргалар кылдыр томуйлап каг+. 22Олар чонну кандыг-даа үеде шиитсиннер: чугула херек бүрүзүн сеңээ дыңнатсыннар, а бүгү ындыг кончуг чугула эвес херектерни боттары шиитпирлезиннер, сеңээ ынчан чиик болур, олар сээң үүрге-чүъгүңнү көдүржүп бээрлер. 23Ынчалдыр, Бурганның дужааганын ёзугаар кылыр болзуңза, бодуң-даа шыдажып үнер сен, бо бүгү чон-даа аал-оранынче сагыш амыр чеде бээр».

24Моисей катының сүмезин хүлээп алгаш, ооң чугаалаан бүгү чүвезин кылган. 25Ол бүгү израильчилерниң аразындан мөзүлүг кижилерни шилип алгаш, чонну баштаар улус кылдыр – муң, чүс, бежен болгаш он кижиге даргалар кылдыр томуйлап каан+. 26Олар чонну кандыг-даа үеде шиидип: шиитпирлээри берге херектер дугайында Моисейге дыңнадып, бүгү ындыг кончуг чугула эвес херектерни боттары шиитпирлеп турганнар+. 27Моисей ооң соонда катын чандырып, ону чуртунче үдеп чорудупкан.

19

Чагыг-керээни чарарынга белеткел

19^1Израильчилер египет черден үнүп чоруткандан бээр үшкү айда, таптыг-ла ай чаазында Синай деп ээн кургаг ховуга чедип келгеннер. 2Олар Рефидимден көжүп үнгеш, Синай ховузунга чедип кээп, ында турар даг дужунга турлагжып алганнар+. 3Моисей Бурганга ужуражыры-биле дагже үнүп бар чыткан. Дээрги-Чаяакчы ону дагдан кый деп, мынча дээн: «Иаковтуң үре-салгалы болур израиль чонга мону чугаала: 4„Египетчилер-биле чүнү кылганымны база силерни эзир чалгыннарынга дажыглап+, Бодумче эккелгенимни көрген силер. 5Ынчангаш Мээң сөзүмнү тооп дыңнап, Мээң чагыг-керээмни сагыыр болзуңарза, бүгү чоннар аразындан Мээң улуг үнелиг өнчү-хөреңгим болур силер+. Бүгү чер-делегей Меңээ хамааржыр болгай+, 6а силер Мээң бараалгакчыларымдан тургустунган онзагай күрүне база ыдыктыг чон болу бээр силер+“. Израиль чонга дамчыдып чугаалаар сөстериң ол-дур».

7Моисей дагдан дүжүп келгеш, чоннуң шупту баштыңнарын кыйгырып алгаш, Дээрги-Чаяакчының чагып чугаалаан сөстерин дөгерезин дамчыдып берген. 8Бүгү чон чаңгыс үн-биле: «Дээрги-Чаяакчының биске чагаан бүгү чүүлдерин күүседир бис!» – деп харыылаан+.

9Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Мени дыңна, Мен сеңээ сырый булут иштинге чедип кээр мен, чон Мээң сээң-биле чугаалажып турарымны дыңнааш, сеңээ кезээ мөңгеде бүзүрей бээр» – дээн. Моисей ынчан Дээрги-Чаяакчыга чоннуң сөстерин дамчыткан. 10Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Барып, чонну бөгүн болгаш даарта ыдыкта+. Олар хептерин чуп алзыннар; 11соңгузу хүн болур чүвеге белен болзуннар, чүге дээрге Мен ол хүн, бүгү чон көрүп турда, Синай дагже дүжүп кээр мен. 12А сен дагны долгандыр шыйыг шыйгаш, чонга: „Даг бажынче үнмеңер база ооң дөжээнге дегбеңер. Дагга дегген кижини өлүрүп каар ужурлуг“ – деп чугаала. 13Ол кижиге кым-даа холун дээспезин, ону даштар-биле соп каапсын азы согун-биле адып каапсын+. Мыйыс эдиски эде бээрге, мал-маган-даа, кижи-даа дагга дээр азы ынаар үнер болза, дириг үнмезин[*]».

14Моисей даг бажындан дүжүп, чонга келгеш, ыдыктаашкын ёзулалын кылырга, улус хептерин чуп алган. 15Моисей чонга: «Соңгузу хүнге белен болуңар, кадайларыңарга дегбеңер» – деп чугаалаан.

16Шак ол хүн дүжүп кээрге, эртен диңмирээшкин диңмиреп, кызаңнаашкын кызаңнаан; даг кырынга сырый булут турупкан база эдиски ыыткыр эткен – турлаанга турган бүгү чон сүрээдей берген. 17Моисей чонну турлагжаан черинден Бурганга уткуштур үндүре бээрге, улус даг эдээнге туруп алган. 18А Дээрги-Чаяакчы Синай дагже отка бүргедипкен дүжүп келген, ол даг бүрүнү-биле ышталып эгелээн: ооң бажындан ыш, суугудан үнген ыш дег, дүргектелдир көдүрлүп, бүгү даг дыка күштүг сирилеп турган. 19Эдиски үнү оон-даа дыңзыг апарган. Моисей чүве чугаалаарга, Бурганның үнү аңаа харыылап турган. 20Дээрги-Чаяакчы Синай дагның бажынче дүжүп келгеш, Моисейни даг бажынче кый дээрге, ол ынаар үне берген.

21Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Дүшкеш, чон аразындан хөй улус өлбес кылдыр, Мени көөрү-биле чүткүп болбазын сагындыр+. 22Менче чоокшулаар бараалгакчыларым безин боттарын ыдыктап алыр ужурлуг, оон башка оларны узуткап каар мен» – дээн+.

23Моисей Дээрги-Чаяакчыга: «Сээң сагындырганың ёзугаар дагны долгандыр шыйыг шыйгаш, ону ыдыктап каан бис, ынчангаш чон Синай дагже үнүп шыдавас» – деп чугаалаан.

24Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Улусче дүже бер, оон Аарон-биле кады даг бажынче дедир үнүп кээр сен, а Бурганның бараалгакчылары болгаш чон Менче чүткүвезин, оон башка Меңээ узуткаттырып аарлар» – деп харыылаан. 25Моисей чонче дүжүп келгеш, ол бүгүнү дамчыдып чугаалаан.

20

Бурганның берген он айтыышкыны

(Ы. х. к. 5:6-21)

20^1Бурган чонга бо бүгүнү чугаалаан: 2«Мен дээрге сени кул болуп чорааның Египеттен үндүре берген Бурганың Дээрги-Чаяакчы-дыр мен+.

3Сеңээ Менден өске кандыг-даа бурганнар турбазын+.

4Бодуңга дүрзү-бурган кылба; өрү дээрде, куду чер кырында болгаш чер адаа сугда чоруур чүвениң кандыг-даа чурук-дүрзүзүн кылба+. 5Оларга мөгейбе база бараан болба, чүге дээрге сээң Дээрги-Чаяакчы Бурганың болур Мен – хүннээчел Бурган-дыр мен+; Мени хүлээп көрбес улустуң ажы-төлүн, ада-өгбезиниң кем-буруузу дээш, үшкү болгаш дөрткү салгал чедир кезедир мен+. 6А Меңээ ынак база Мээң айтыышкыннарымны күүседир улуска муң салгал чедир энерелдиг болур мен+.

7Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның адын хей черге адава; Дээрги-Чаяакчының адын хей черге адап турар кижини Ол кеземче чок арттырбас+.

8Амыр-дыш хүнүн ыдыктап, утпайн чор+. 9Алды хүн дургузунда ажылдап, янзы-бүрү ажыл-херектериң кыл. 10А чедиги хүн – Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бараалгаткан амыр-дыш хүнү-дүр. Ол хүнде сен бодуң-даа, сээң оглуң-кызың-даа, сээң эр, херээжен кулдарың-даа, мал-маганың-даа, сээң аал-ораныңда турар даштыкы кижи-даа – дөгереңер кандыг-даа ажыл-херек кылбаңар. 11Дээрги-Чаяакчы алды хүн дургузунда дээрни, черни, далайны база оларда бар бүгү чүвени чаяап келген, а чедиги хүнде дыштанган болгай, ынчангаш Ол амыр-дыш хүнүн алгап-йөрээп, ыдыктап каан-дыр.

12Ачаң биле аваңны хүндүлеп чор+, ынчан Дээрги-Чаяакчы Бурганыңның сеңээ берип турары чер кырынга амыдыралың узаар.

13Кижи өлүрбе+.

14Кады чурттаан эжиңге өскерилбе+.

15Оорлава+.

16Өске кижиге удур меге херечилел кылба+.

17Өске кижиниң аал-оранын алыксава; өске кижиниң кадайын, ооң эр, херээжен кулдарын, ооң бугазын, ооң элчигенин – өске кижиде бар чүү-даа чүвени алыксава+».

18Бүгү чон диңмирээшкиннерни, эдиски эткенин дыңнап, кызаңнаашкыннарны, дагны бүргээн ышты көрүп турган. Ол бүгүнү көрүп, дыңнааш, чон коргуп-иргип, ырадыр туруп алган. 19Чон Моисейден: «Бистиң-биле сен чугаалажып көр, тооп дыңнаар бис, а Бурган Боду бистиң-биле чугаалашпазын, оон башка өлүп каар бис+» – деп дилээн. 20Моисей чонга: «Кортпаңар! Бурган силерни шенээр дээш, Оон кортсун дээш база бачыт үүлгетпезин дээш чедип келген-дир» – деп харыылаан. 21Чон ырадыр туруп алган, а Моисей Бурганның турганы сырый булутче кире берген.

Бурганга мөгеериниң дугайында дүрүм-хоойлу

22Дээрги-Чаяакчы Моисейге израиль чонга мынча деп дамчыдарын айыткан: «Мээң силер-биле дээрден чугаалажып турганымны көрген силер. 23Мен бар-дыр мен – боттарыңарга мөңгүн, алдын бурганнар кылбаңар. 24Довурактан Меңээ өргүл салыр бедигээш кылгаш, аңаа бүрүн өрттедир өргүлдериңни база эп-найырал өргүлдериңни – шээр болгаш бода малыңны эккеп сал. Мээң адымны алдаржытсын дээним чер бүрүзүнге ынчалдыр кыл – Мен ынчан сеңээ келгеш, ачы-буянымны хайырлаар мен. 25Меңээ өргүл салыр бедигээшти даштардан кылыр болзуңза, хоюглап дүрбүвээн даштар-биле тудуп үндүр+. Ол даштарның кайы-бирээзинге сээң херекселиң дээр болза, өргүл бедигээжи бужартай бээр. 26Меңээ өргүл салыр бедигээшче тепкииш кырлап үнме, оон башка ооң кырынга чанагажың көстү бээр».

21

Кулдар дугайында

21^1«Сээң израильчилерге чарлап чугаалаар хоойлуларың бо-дур: 2бир эвес еврей эр кул садып алзыңза, ол кижи сеңээ алды чыл дургузунда ажылдап берзин, а чедиги чылда халаска хосталып чорутсун+. 3Бир эвес ол кул чааскаан келген болза, чааскаан хосталып чорутсун, а кадайлыг турган болза, кадайы база чоруй барзын. 4А бир эвес ээ кижи кулунга кадай ап бээрге, ол кадай оолдар азы кыстар божаан болза, кулдуң кадайы-даа, ажы-төлү-даа ээзинге хамаарышсын, а кул кижи чааскаан хосталып чорутсун. 5Ынчалза-даа кул кижи: „Бодумнуң ээмге, кадайымга болгаш ажы-төлүмге ынак болгаш, хосталгаже үнмес мен“ – дээр болза, 6ээзи ону Бурганның мурнунга[*] эккелгеш, эжик аксынга азы кастык чанынга тургускаш, кулаан шивегей-биле үттезин, ынчан ол кул ээзинге бүгү назынында бараан болур+.

7Бир эвес кандыг-бир кижи уруун кул кылдыр садыптар болза, ооң хосталыры эр кулдарның хосталыры ышкаш эвес болур. 8Бир эвес ол кул кыстың ээзи ону бодунга кадай кылып алыр деп турган, ынчалза-даа аңаа хөңнү чок апарган болза, ону дедир садып хостаарын чөпшээрезин; ээзи кулу кысты бак көрген ужурунда, ону өске чоннар кижизинге садар эргези чок. 9Бир эвес ээ кижи ол кысты оглу-биле дүгдеп каар болза, аңаа бодунуң уругларынга дег хамаарылгадан көргүссүн. 10Бир эвес ээ кижи өске херээжен-биле өгленип алыр болза, кул-кадайынга аъш-чем, идик-хеп бээринден база ооң-биле чоок харылзаалыг боорундан ойталавас ужурлуг+. 11А бир эвес ээ кижи ол үш чүүлдү демги кул херээженге кылбас болза, ол херээжен акша төлевейн, халаска чоруй барзын».

Күш дөгээр кемниг херектер дугайында

12«Кандыг-бир кижи өлүрген кижиниң бодун өлүрер ужурлуг+. 13Ынчалза-даа бир кижи боду кемниг херек үүлгедирин бодаваан, харын ооң холундан өске кижиниң өлүрүн Мен чүүлдүг деп көрген болзумза+, сеңээ өжээн негекчизинден өлүрүкчүнүң дезип чоруй баары черни айтып бээр мен+. 14А бир эвес кандыг-бир кижи өске кижини кара сагыштыы-биле, баш удур бодап алгаш, өлүрер болза, ол кижини Меңээ өргүл салыр бедигээш чанындан безин[*] ап алгаш, өлүрүп каар ужурлуг+.

15Ачазын азы авазын шанчар кижини өлүрүп каар ужурлуг.

16Бир кижини оорлап алгаш, садыптар азы бодунга тудуп турар кижини өлүрүп каар ужурлуг+.

17Ачазын азы авазын бак сөглээр кижини өлүмге онаар херек+.

18Ийи кижи бактажып турда, бирээзи өскезин даш-биле сопкан азы чудуруу-биле шанчыпкан, а соктуруп азы шаштырып алган кижи өлбейн, орун-дөжээнде чыдып алган дижик. 19Бир эвес ол кижи туруп келгеш, бажыңындан даянгыыштанып үнүп, кылаштай бээр болза, ону сопкан азы шанчыпкан кижи кем-буруузу дээш өлүртпес, а чүгле демги кижиниң ажылдаваан үези дээш төлеп бээр база ооң эмнээшкинин бүрүнү-биле харыылаар ужурлуг.

20Кандыг-бир кижи бодунуң эр азы херээжен кулун мерге-биле хапкан, а демгизи ооң холундан өлүп калган болза, ол кижиге кеземче онаар ужурлуг. 21Ынчалза-даа кул кижи бир азы ийи хүн эрткенде, туруп кээр болза[*], ээ кижиге кеземче онааштырбас, чүге дээрге ол ээ кижи кулу дээш акша-мөңгүн төлээн-дир.

22Чокшуп-кыржып турган улус иштиг-сааттыг херээжен кижини теп-шанчыптарга, ол херээжен уруун элекке божупкан, ынчалза-даа аңаа хора чедирбээн болза, буруулуг кижи демги херээженниң ашааның онааган торгаалын шииткекчилер көрүп турда, төлээр ужурлуг. 23Бир эвес аңаа хора чедирген болза: амы-тын дээш – амы-тын алыр; 24карак дээш – карак, диш дээш – диш, хол дээш – хол, бут дээш – бут алыр; 25өртең дээш – өртең, балыг дээш – балыг, кемдээшкин дээш – кемдээшкин кылыр болзун+.

26Кандыг-бир кижи бодунуң эр азы херээжен кулунуң караанче хап-сопкаш, кемдедип каар болза, карак дээш кулун хосталгаже салзын. 27Бир эвес ээ кижи эр азы херээжен кулунуң дижин турулдур шанчыптар болза, диш дээш кулун хосталгаже салзын».

Мал-маган дугайында

28«Бир эвес буга эр азы херээжен кижини өлүр үзүп каар болза, буганы даштар-биле соп каар ужурлуг+, ынчаарга ооң эъдин чип болбас, а малдың ээзинде буруу чок болур. 29Ынчалза-даа ол буга ооң мурнунда-даа улус үзүп турган, а ооң ээзи ол дугайында дыңнааш-даа, малын кадарып-хайгаараваска, буга эр азы херээжен кижини өлүр үзүп каан болза, буганы даштар-биле соп каапкаш, ооң ээзин өлүмге онааштырар ужурлуг. 30А бир эвес ол кижиге төлевир онаап каан болза, ол акшаның дөгерезин бодунуң амы-тынының садыызы кылдыр төлезин+. 31Бир-ле кижиниң оглун азы кызын буга үзүп каар таварылгада база ол-ла хоойлуну ажыглаар ужурлуг. 32Бир эвес буга эр азы херээжен кулду үзүп каар болза, оларның ээзинге буганың ээзи үжен шекел мөңгүннү төлээр, а буганы даштар-биле соп каар ужурлуг.

33Кандыг-бир кижи кудук аксын ажык кааптарга азы кудук каскаш, ону дуглавайн баарга, олче буга азы элчиген кире берген болза, 34кудуктуң ээзи өлген мал дээш ооң ээзинге акша-мөңгүн төлээр ужурлуг, а мал сеги кудук ээзинии болур+.

35Кандыг-бир кижиниң бугазы кожа аалдың бугазын өлүр үзүп каар болза, кожалар дириг арткан буганы садыпкаш, өртээн үлежип алзыннар; өлүг буганы база деңге үлежип алзыннар. 36Демги буганың ооң мурнунда-даа мал үзүп турганы билдингир, а ээзи ону кадарып-хайгаараваан болза, ол ээ өлген буганың дуюун тургузуп, орнунга буга бээр ужурлуг, а өлүг буга ооңуу болур».

22

Эт-хөреңги дугайында

22^1«Буга азы хой оорлааш, ону дөгерген азы садыпкан кижи буга дээш – беш буганы, хой дээш – дөрт хойну төлезин+.

2Бир кижи ооң бажыңын оор кижи дүне када үреп кирип турарын эскерип кааш, согарга, ол ооржу өлүп калган болза, демги кижи ооң өлүмү дээш буруудавас. 3Ынчалза-даа ол үеде хүн үнүп келген турган болза, өлүрүүшкүн дээш буруудаар.

Ооржу кижи каража дээш төлээр ужурлуг, а бир эвес төлээр эт-хөреңгизи чок болза, оорлап алган чүвезиниң орнун тургузар дээш, ооржунуң бодун кул кылдыр садыптар ужурлуг. 4Бир эвес ооржу кижи туттурган, а оорлап алган малы: буга, элчиген азы хой тыпты берген, дириг-менди болза, оларның баш бүрүзү дээш ийи баш малды төлезин+.

5Кандыг-бир кижи бодунуң шөлүн азы виноград тараан черин өрттедип аштап турда, от өске кижиниң шөлүнче тарай бээр болза[*], бодунуң шөлүнүң азы виноград тараан чериниң эң эки дүжүдү-биле төлезин. 6Бир эвес кандыг-бир кижиниң салган оду чадаң үнүштер таварты өөскээш, кожазының хөпээннерин азы сыпта турар дүжүдүн, азы шөлүн өрттедип каар болза, өрттү өөскүткен кижи каражаның өртээн төлээр ужурлуг.

7Кандыг-бир кижи бодунуң кожазынга акша-мөңгүн азы эт-сеп шыгжадып каарга, оозун кожазының бажыңындан оорлап аппарган дижик. Бир эвес ооржу кижи тыпты берген болза, ол демги чүүлдерниң ийи дакпыр өртээн төлээр ужурлуг. 8А бир эвес оор тывылбайн барза, бажыңның ээзи Бурганның мурнунга[*] чедип келгеш, кожазының өнчү-хөреңгизинге холун дээспээнин бадыткаар ужурлуг.

9Маргылдаалыг кандыг-даа чүүл: буга, элчиген, хой, хеп дугайында; кандыг-бир кижиниң „Мээңии-дир“ деп турары читкен эт-сеп дугайында чаргылдашкан ийи кижи боттарының херээн Бурганга* шиитпирледир ужурлуг. Оларның буруулуг деп санаан кижизи өске кижиге ийи дакпыр хөй өртекти төлезин.

10Кандыг-бир кижи кожазы кижиге азы элчигенин, азы бугазын, азы хоюн, азы өске-бир малын кадарып-хайгааразын дээш хүлээдип бээрге, ол мал азы өлү берген, азы кемдей берген, азы ону ооржулар сүрүп алгаш барган, а ол бүгүнү көрүп турган улус чок болган дижик. 11Ынчан кожазы кижи: „Мал ээзиниң өнчү-хөреңгизинге холум дээспээн мен“ деп, Дээрги-Чаяакчының мурнунга даңгыраглазын+: мал ээзи даңгыракты хүлээп аар ужурлуг, а кожазы мал дээш төлевес ужурлуг. 12Бир эвес ол малды кожазы оорлаттырыпкан болза, каражаның өртээн ээзинге төлээр ужурлуг. 13Бир эвес малды араатан аң тудуп чипкен болза, шынзыдары-биле сегин көргүссүн: туттуруп чирткен мал дээш, ол төлевес ужурлуг.

14Кандыг-бир кижи кожазындан мал ачылап аарга, ол мал кемдей берген азы өлүп калган, а ээзи ол өйде чанынга турбаан болза, кожазы мал дээш төлезин. 15Бир эвес мал ээзи ынчан чанынга турган болза, кожазы төлевес ужурлуг. Кожазы малды акша-биле хөлезилеп алган турган болза, мал ээзи хөлези кылдыр алган акшазынга немей акша албас ужурлуг.

16Кандыг-бир эр кижи арыг кысты дуурайлааш, ооң-биле хойгажыпкан болза, ол кыстың ачазынга төлевир акшазын бергеш, ону кадай кылдыр ап алзын+. 17А бир эвес ол кыстың ачазы: „Уруум бербес мен“ – дээр болза, ол кижи арыг кыс дээш төлээр ужурлуг акша-мөңгүннү дөмей-ле бүрүнү-биле төлезин».

Чүдүлге болгаш мөзү-бүдүш дугайында

18«Караң көрнүр херээженни амылыг арттырба+.

19Мал-маган-биле холбажыр кандыг-даа кижини өлүрер ужурлуг+.

20Чүгле чаңгыс Дээрги-Чаяакчыдан өске бурганнарга өргүл салыр кижини бүрүнү-биле узуткаар ужурлуг.

21Өскээртен келген кижини кызып-кыйбаңар, дарлаваңар, боттарыңар база египет черге өскээртен келген улус бооп чорааныңарны утпаңар+. 22Дулгуяк херээженнерни-даа, өскүстерни-даа кызып-кыйбаңар+. 23Оларны кызып-кыяр болзуңарза, Менден дуза дилеп кыйгырарга, оларның хилинчээн дыңнап каар мен. 24Ынчан Мээң килеңим кыптыгып, силерни узуткап каар чаа-дайынны чорудуптар мен; силерниң кадайларыңар дулгуяктар апаар, ажы-төлүңер өскүссүрей бээр+.

25Мээң чонумнуң иштинде ядыы кижиге акшаңны чээлиге берген болзуңза, ону кызып-кыйба, хөө хуузун негеве+. 26Өске-бир кижиниң тонун долаага арттырып алган болзуңза, хүн ажар бетинде эгидип бер+: 27ооң чаңгыс борбак шуглаа, мага-бодун шывар хеви ол-дур; оозу чок болза, чүнү шугланып удуурул? Ынчангаш ол кижи Менден дуза дилеп, кыйгырарга, ээ көрнүүчел болгаш, ону дыңнап каар мен.

28Бурганны[*] каргава, чонуңнуң удуртукчузун бак сөглеве+.

29Сээң дүжүдүңнүң башкылыын: баштайгы тарааңны болгаш баштайгы чимизиңниң чулуун Меңээ бээрин саадатпа; дун оглуңну Меңээ бараалгадыры-биле бер+. 30Мал-маганыңның дун төлдерин база ынчалдыр бараалгат. Бода-даа, шээр-даа малдың дун төлдери чеди хүн дургузунда авазы-биле кады турзун, а сески хүнде оларны Меңээ эккеп бер+.

31Силер Меңээ хамааржыр ыдыктыг улус болур силер; шөлге араатан аңнарга туттурган дириг амытан эъдин чивейн, ыттарга октап берип чоруңар+.

23

23^1Меге чугаа-соот таратпа; бак кижиже холуң сунуп, мегелеп херечилеве+.

2Хөйнүң талазынче чайгылып, бузут үүлгетпе база чаргы үзе шиитпирлеп тура, хөйнүң талазынга турар дээш шындан ойталава.

3Бир кижиниң чаргызын үзе шиитпирлеп тура, ядыы-ла болганы дээш, ону амдажытпа+.

4Дайзыныңның-даа бугазы азы элчигени аза бергенин көрүп кагзыңза, ээзинге эгидип бер+. 5Өжээтениңниң элчигени чүъгүнүң аарындан кээп ушканын көрүп кагзыңза, ону чыттырзын каапкаш барба: дайзыныңга дузалап, чүъктү дүжүрүш.

6Түреңги кижиниң чаргызын үзе шиитпирлеп тура, ооң эргезин кызагдава+.

7Шын эвес буруудадыышкындан чайлап, буруу чок, актыг кижини өлүрер кылдыр шиитпе+ – Мен кем-буруулуг кижини агартпас болгай мен.

8Хээлилээн белектер алба, олар карактыг улусту согурартып каар база актыг улустуң чугаа-сөзүнүң утказын хажыдып каар болгай+.

9Өскээртен келген кижини кызып-кыйба: силер база египет черге өскээртен келген улус бооп чурттап чораан болгаш, ындыг кижиниң сеткил-хөңнүн билир болгай силер+».

Онзагай хүннер болгаш байырлалдар дугайында

10«Бодуңнуң чериңни алды чыл дургузунда тарып, дүжүдүн ажаап ап кел. 11А чедиги чылда аңаа дыштан берип, болбаазыратпа; чайгаар үнген дүжүттү сээң чонуңнуң түреңги улузу чыып чизин, ооң соонда артканын черлик аң-мең чемиш кылзын. Виноградың шөлү болгаш олива ыяштарың-биле база ынчалдыр кыл+.

12Алды хүн дургузунда ажыл-херектериң кыл, а чедиги хүнде дыштанып ал, сээң бугаң биле элчигениң дыштанзын; эр, херээжен кулдарың биле өскээртен келген ажылчының дыштанзын+.

13Силерге Мээң чугаалаан бүгү чүвемни күүседиңер, өске бурганнар аттары безин адаваңар: аксы-дылыңардан ол аттар үнмезин+.

14Чылда үш катап Меңээ бараалгаткан байырлалды эрттирер сен+. 15Ажыткы-биле хөөтпээн далганнар байырлалын сагып чор+: Мээң сеңээ дужааганым дег, Авив айның доктааткан үезинде, Египеттен хосталып үнүп келген үеңде, чеди хүн дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн быжырган далган-тараа чиир сен. Ол ышкаш улус Мээң мурнумга хол куруг келбезин+. 16Бодуңнуң шөлүңде тарып алган үрезиниңниң болгаш күш-ажылыңның үре-түңнели – баштайгы дүжүдүңнүң байырлалын демдеглеп чор+. Чыл төнчүзүнде шөлүңден күш-ажылыңның үре-түңнелин ажаап аарың – дүжүт ажаалдазының байырлалын демдеглеп чор+. 17Чылда үш катап сээң бүгү эр улузуң Дээрги-Бурган-Чаяакчының мурнунга бараалгап келзин+.

18Меңээ хан өргүп турар үеңде, ажыткылыг хлебти катай өргүве; байырлалда[*] Меңээ салган өргүлдүң чаан даартагы эртенге чедир арттырба.

19Сээң чериңниң дүжүдүнүң башкылыын Бурганың Дээрги-Чаяакчының өргээзинге эккеп бараалгат+.

Анайны ооң авазының сүдүнге хайындырба+».

Бурганның ханаан черни Израильге чагыртыр бооп аазааны

20«Көр даан, Бодумнуң төлээмни, сени орукка кадагалазын дээш база Мээң белеткеп кааным черге чедирзин дээш, сени мурнай чорудуп тур мен+. 21Ооң мурнунга бодуңну шын алдынып чор, ооң үнүн тооп дыңна, аңаа удурланма, чүге дээрге Мээң өмүнээмден айбылаткан болгаш, ол силерниң Меңээ удурланганыңарны өршээвес. 22Бир эвес ооң сөзүн тооп дыңнап, сеңээ чугаалаан бүгү чүүлүмнү күүседир болзуңза, дайзыннарыңга дайзын апаар мен, сеңээ удур улуска удурланыр мен+.

23Мээң төлээм сээң мурнуңга орук баштап чоруткаш, сени амор, хет, ферез, хананей, хиввей болгаш иевус чоннарга чедире бээр, ынчан оларны узуткап каар мен+. 24Ол чоннарның бурганнарынга мөгейбе, оларга бараан болба+; ол чоннарның ажыл-херектерин өттүнме, харын оларның дүрзү-бурганнарын узуткааш, ыдыктыг көжээлерин чуура шаап каавыт+. 25Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга бараан бол, Мен ынчан сээң аъш-чемиңни болгаш сууңну элбек кылып каар мен, аарыг-аржыкты сенден чайладыр мен+. 26Сээң чер-чуртуңга уруг дүжүрер база үре-төл чок херээженнер турбас+; сээң назыныңны узадыр мен.

27Чаалажып чеде бээриң чоннарның шуптузун аймаарадып, сүртедир мен база сээң дайзыннарыңның шуптузун сенден дезе бээр кылдыр кылып каар мен+. 28Улуг арыларны[*] сенден мурнай чорудар мен+, олар сээң мурнуңдан хиввейлерни, хананейлерни болгаш хеттерни сывырып чорудуптар. 29Сээң мурнуңдан ол чоннарны чаңгыс эвес чыл дургузунда чоорту үндүр сывырар мен, оон башка чер ээнзиреп, шөлдерге черлик аң-мең өзүп-көвүдээш, сеңээ айыылдыг апаар+. 30Оларны сээң келген чериңден бичии-бичиилеп – сен өзүп-көвүдээш, бо черни ээлеп алгыжеңге чедир – үндүр сывырар мен. 31Кызыл далайдан Филистим далайга[*] чедир, ээн кургаг ховудан Евфрат хемге чедир черни сеңээ ээлээр девискээр кылдыр бээр мен+, ол черде чурттап турар улусту сеңээ аштырар кылдыр кылып каарымга, оларны сывырып чорудуптар сен. 32Ол чоннар-биле-даа, оларның бурганнары-биле-даа керээ чарба. 33Олар сээң чериңге чурттавас ужурлуг, оон башка сени Меңээ удур бачыт үүлгедир чорукче киире бээрлер; оларның бурганнарынга бараан болур болзуңза, бодуң дузакка туттуруп алганың ол-дур+».

24

Чагыг-керээни хан-биле быжыглап доктаатканы

24^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Сен, Аарон, Надав болгаш Авиуд+ база Израильдиң баштыңнарындан чеден кижи+ Мээң турар даамче үнүп келгеш, Меңээ ырактан мөгейиңер. 2Моисей чааскаан Менче чоокшулазын, а арткан улус чоокшулавазын; чон олар-биле кады дагже үнмезин».

3Моисей чонга келгеш, Дээрги-Чаяакчының хамык сөстерин болгаш дүрүм-хоойлуларын оларга дамчыдып чугаалаан. Бүгү чон чаңгыс үн-биле: «Дээрги-Чаяакчының чугаалаан бүгү чүвезин күүседир бис+» – деп харыылаан. 4Моисей Дээрги-Чаяакчының хамык сөстерин бижип алган, а даартазында эртежик тургаш, даг эдээнге өргүл салыр бедигээшти база Израильдиң он ийи аймаан көргүскен он ийи даш көжээни тургузуп каан. 5Ооң соонда ол израиль чоннуң аныяк эрлерин чорудуптарга, олар бүрүн өрттедир өргүл малдарын эккелгеннер, а оон Дээрги-Чаяакчыга салыр эп-найырал өргүлүнүң бугажыктарын дөгергеннер. 6Моисей малдың ханының чартыын тавактарга кудуп каан, а өске чартыын өргүл салыр бедигээшче төккен. 7Оон чагыг-керээни бижээн дүрүг-номну ап алгаш, чонга дыңналдыр номчуп бээрге, израильчилер: «Дээрги-Чаяакчының чугаалаан бүгү чүвезин күүседир бис, дыңнангыр болур бис» – дээннер. 8Моисей ынчан өргүл малының ханын узуп алгаш, чонче бызай чажып: «Бо бүгү сөстерге хамаарыштыр Дээрги-Чаяакчының силер-биле чарган чагыг-керээзиниң ханы бо-дур+» – деп турган.

9Ооң соонда Моисей, Аарон, Надав болгаш Авиуд олар база Израильдиң чеден баштыңы дагже үне бергеннер. 10Олар аңаа Израильдиң Бурганын көрүп кааннар+. Ооң турар чери дээр ышкаш аяс, сапфир дашка дөмей болган+. 11Бурган израиль чоннуң шилиттинген бо улузун узуткаваан; олар Бурганны көргеннер база аштанып-чемненип дойлааннар.

Моисейниң даг кырынга дөртен хонук турганы

12Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Менче, даг бажынче үнүп келгеш, орта тур+; Мен сеңээ улусту өөредир кылдыр хоойлу болгаш айтыышкыннар бижип кааным калбак даштарны бээр мен+» – деп чугаалаан. 13Моисей бодунуң дузалакчызы Иисусту+ эдертип алгаш, Бурганның даанче үне берген. 14А баштыңнарга ол: «Бис силерже ээп келгижевиске чедир маңаа туруңар; Аарон болгаш Хур силер-биле артып калзын – кандыг-бир кижи херээн шиитпирледир дей берзе, оларга барып шиитпирлетсин» – деп чугаалаан.

15Моисей дагже үне бээрге, булут дагны бүргей апкан; 16Дээрги-Чаяакчының чайынналчак чырыы Синай дагже дүжүп келген; булут дагны алды хүн дургузунда шыва ап келген, а чедиги хүнде Дээрги-Чаяакчы булут аразындан Моисейни кый дээн. 17Даг кырында Дээрги-Чаяакчының чайынналчак чырыы израиль чоннуң карактарынга чалбырааштыг от дег көстүп турган+. 18Моисей булуттуң ортузунче кирип, дагже улам бедидир үне берген; даг бажынга ол дөртен хүн, дөртен дүн дургузунда турган+.

25

Ыдыктыг өргээ-майгынны тудары-биле салган өргүл белектери

(Хост. 35:4-9)

25^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Израиль чонга чугаала: олар Меңээ өргүл белектерин эккеп берзин. Эки туразы-биле салып турар кижи бүрүзүнден өргүл белектерин хүлээп алыңар. 3Улустан хүлээп ап болуруңар өргүл белектери бо-дур: алдын, мөңгүн, хүлер; 4көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстер, ак лён, өшкү дүгү; 5кызыдыр будаан кошкар кежи, тахаш[*] кежи; акация ыяжы; 6чырыткыже кудар олива үзү, бараалгакчыларны шилип чаар үс кылырынга база айдызаарынга ажыглаар чаагай чыттыг чүүлдер; 7оникс дээр үнелиг даштар болгаш эфод деп хепке база ыдыктыг хапчыгашка быжыглаар үнелиг даштар.

8Улус Меңээ ыдыктыг өргээ-майгынны тудуп берзин, ынчан оларның аразынга чурттаар мен+. 9Өргээ-майгынның хевирин, ооң хамык херекселдериниң хевирин сеңээ канчаар көргүзүп турар-дыр мен, шуптузун шак ынчаар кылып калыңар».

Ыдыктыг аптара

(Хост. 37:1-9)

10«Акация ыяжындан ыдыктыг аптарадан кылып аар силер+; ооң узуну ийи чартык кыры дурту, дооразы бүдүн чартык кыры дурту, а бедии бүдүн чартык кыры дурту болзун. 11Арыг алдындан алгаш, аптараның иштин-даштын шап ал, ооң кырын дескиндир алдын хаажыдан кылып каг. 12Дөрт алдын дээрбектен шуткааш, аптараның дөрт адаккы азыынга: ийи дээрбекти – бир талазынга, ийизин – өске талазынга быжыглап каг. 13Ооң соонда акация ыяжындан көдүрткүүш-мергелер чазап кылгаш, оларны алдын-биле шап ал. 14Көдүрткүүш-мергелерни аптараның ийи талазында дээрбектерге кедиргеш, аптараны көдүрүп дажыглаарда ажыглаар силер. 15Аптараның дээрбектеринге мергелер үргүлчү турзун, оларны черле ушта тыртпаңар. 16Ыдыктыг аптараже Мээң сеңээ бээрим чагыг-керээни бадыткаан бижиктен суп каг.

17Арыг алдындан аптара дуй каар халыптан[*] кылып аар сен; ооң узуну ийи чартык кыры дурту, а дооразы – бүдүн чартык кыры дурту болзун. 18Оон алдынны хевилей соктап тургаш, халыптың ийи талакы кыдыынга ийи херувим дүрзүзүнден кылып аар сен. 19Оларны халыптың ийи талазы-биле тудуш чаңгыс кылдыр, бир херувим халыптың бир кыдыынга, а бирээзи – өске кыдыынга турар кылдыр кылып каг. 20Херувимнер бот-боттарынче көрнүштүр турзуннар база халыпче углай көрүп, өрү алзы хере сунган чалгыннары-биле ону шыва апсыннар. 21Халыпты ыдыктыг аптараның кырынга салып каг. Ол аптараже Мээң сеңээ бээрим чагыг-керээни бадыткаан бижикти суп каг+.

22Мен ыдыктыг аптараның кырында турар ийи херувимниң аразынга сеңээ ажыттынып, сээң-биле чугаалажыр мен+. А сен израиль чонга сеңээ чугаалап бээрим бүгү айтыышкыннарны дамчыдар сен».

Ширээ

(Хост. 37:10-16)

23«Акация ыяжындан ширээден кылып аар сен; ооң узуну ийи кыры дурту, дооразы бир кыры дурту, а бедии бүдүн чартык кыры дурту болзун. 24Ону арыг алдын-биле шап ал, а кырын дескиндир алдын хаажыдан кылып аар сен. 25Ширээни дескиндир дөрт илиг хире куржагдан кылгаш, ону долгандыр алдын хаажыдан кылып аар сен. 26Оон ширээге дөрт алдын дээрбектен кылгаш, оларны ширээниң азыгларында турар дөрт бутка быжыглап каг. 27Дээрбектер куржагның чанынга ширээни дажыглаар көдүрткүүш-мергелер кедиреринге херек болур ужурлуг. 28Акация ыяжындан көдүрткүүш-мергелер кылгаш, алдын-биле шап ал, олар ширээни көдүрүп дажыглаарынга херек болур. 29Ол ышкаш арыг алдындан ширээге ажыглаар херекселдерден: тавактар, хымыштар, арага кудуп чажар аяктар, дашкалардан кылып аар сен. 30Ол ширээге Меңээ өргүүр ыдыктаан хлебти үргүлчү салып турар сен+».

Миндаль ыяшка дөмей чырыткы

(Хост. 37:17-24)

31«Арыг алдынны хевилей соктап тургаш, чырыткыдан кылып аар сен; ооң дөжээ, сывы, адырлары, чечек баштары, бүүрекчигештери болгаш чечек бүрүлери шупту тудуш чаңгыс болур ужурлуг. 32Чырыткының сывындан алды адыр үнер ужурлуг: үш адыр – бир талазындан, өске үш адыр – өске талазындан. 33Бир адырга-ла миндаль ыяш чечээ ышкаш үш чечек бажы, бүүрекчигештер болгаш бүрүлери кады турар – чырыткы-биле тудуш чаңгыс өске адырлар шуптузу ындыг тургузуглуг болур. 34А чырыткының сывынга миндаль ыяш чечээ ышкаш дөрт чечек бажындан – оларның бүүрекчигештери болгаш чечек бүрүлеринден – кылып каг. 35Чырыткының сывындан үнген алды адыр бар – ийи адырның адаанда бир бүүрекчигеш турар, өске ийи-ийи адырның адаанда база бир-бир бүүрекчигеш бар. 36Бүүрекчигештер-даа, адырлар-даа чырыткы-биле тудуш чаңгыс болзуннар; чырыткыны бүдүнү-биле арыг алдындан хевилей соктап туруп кылган болур ужурлуг.

37Ооң соонда ол чырыткыга ажыглаар, үс кудар чеди деңден кылгаш, чырыткының мурнун чырыдар кылдыр, чеделдирзин ооң кырынга тургузуп каг. 38Арыг алдындан дең өзээ үзе ызырар кыскаштар болгаш дең кыпсырда ажыглаар савалардан кылып аар сен. 39Чырыткыны бо херекселдериниң шуптузу-биле катай бир талант арыг алдындан кылып кагзын. 40Көрдүң бе, чырыткыны хевилей соктаарда, сеңээ даг бажынга көргүскен хевири олчаан кылдыр кылыр сен+».

26

Ыдыктыг майгынның шывыглары

(Хост. 36:8-19)

26^1«Ээрип каан ак лёндан база көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден өргээ-майгынны шывар он шывыгдан даарап кылгаш, оларга херувимнер дүрзүлерин уранчыды хээлеп аргып каг. 2Шывыг бүрүзүнүң узуну чээрби сес кыры дурту, дооразы дөрт кыры дурту болзун: олар шуптузу дең хемчээлдиг болзун. 3Беш шывыгны тудуштур даарап каан болзун, өске беш шывыг база аразында тудушкак болзун. 4-5Баштайгы беш шывыгның сөөлгү шывыының кыдыынга көк өңнүг бежен илдиргеден кылып каг; дараазында беш шывыгның сөөлгү шывыының кыдыынга база ынчалдыр кыл – илдиргелер бот-боттарынга дүгжүп турар ужурлуг. 6Бежен алдын дээктен кылгаш, оларны илдиргелерге кедирип тургаш, баштайгы беш шывыгны өске беш шывыг-биле тудуштуруп каг, ынчан майгын чаңгыс тудуш майгын апаар.

7Ооң соонда өшкү дүгүнден майгынны шывар он бир шывыгдан кылып аар сен. 8Бир ындыг шывыгның узуну үжен кыры дурту, дооразы дөрт кыры дурту болзун: он бир шывыг шуптузу дең хемчээлдиг болзун. 9Беш шывыгны тудуштур даарааш, өске алды шывыгны база бир аңгы тудуштуруп каг; алдыгы шывыгны майгынның чөөн талазынга, ынаар кирер чер кырынче ийи каът кылдыр дүрүп каг. 10Баштайгы беш шывыгның кыдыында шывыгга бежен илдиргеден, өске алды шывыгның кыдыында шывыгга база бежен илдиргеден кылып каг. 11Ооң соонда бежен хүлер дээк кылгаш, оларны илдиргелерге ызыртып, он бир шывыгны тудуштургаш, майгынны бүдүнге чыып каг. 12Майгынның даштыкы шывыгларының артынчызын – артык шывыгның чартыын майгынның артыкы, барыын талазынче арта каап каг. 13А майгынның даштыкы шывыгларының узунунуң артыкшылын майгынның соңгу, мурнуу чүктерже көрүнген талаларынче, кайы-даа талазынче бир-бир кыры дурту кылдыр, черге дөжелдир арта каап кагзын. 14Майгынны шывар өске ийи дээвиир-шывыгдан: бирээзин – кызыдыр будаан кошкар кештеринден, өскезин – тахаш+ кештеринден кылып аар сен».

Майгынны тудуп турар рамкалар

(Хост. 36:20-34)

15«Акация ыяжындан майгынны тудуп турар хана-каракталчак рамкалардан кылып аар сен. 16Бир рамканың узуну он кыры дурту, калбаа бүдүн чартык кыры дурту болзун; 17рамка бүрүзүнүң адаанга, ооң ийи кыдыынга тудуштурар ийи шишти чазап кагзын: рамкаларның шуптузун дөмейлештир кылыр ужурлуг. 18Майгынның мурнуу чүкче көрүнген талазынга чээрби рамкадан кылгаш, 19оларның адаанга тургузар дөртен мөңгүн дөжектен кылып аар сен: ийи дөжек-ле бир рамканың ийи шижинге дүгжүр болзун – шупту рамкалар-биле ынчалдыр кылыр ужурлуг. 20Майгынның соңгу чүкче көрүнген талазынга база чээрби рамкадан кылгаш, 21оларның адаанга дөртен мөңгүн дөжектен: ийи дөжек-ле бир рамка адаанга турар кылдыр кылып каг. 22А ооң артыы, барыын талазынга алды рамкадан кылып аар сен. 23Ол ышкаш майгынның артыы талазының азыгларынга ийи рамканы кылып аар сен. 24Оларны адаандан тудуштургаш, үстүнден чаңгыс дээрбекке кожуп каар ужурлуг, азыгларда турар рамкалар дөмей болзун. 25Артыы талага шупту сес рамка база оларны тургузар он алды мөңгүн дөжек – ийи дөжек-ле бир рамка адаанга – турар болзун.

26Акация ыяжындан рамкалар тудуштурар доора оорга ыяштардан кылып аар сен: майгынның бир талазынга – беш ыяшты; 27өске талазынга – бешти база майгынның артыы, барыын талазынга – бешти. 28А эң узун доора оорга ыяш рамкаларның ортаа деңнели-биле майгынның бир кыдыындан өске кыдыынга чедир эртер ужурлуг. 29Рамкаларны алдын-биле шап ал, алдындан доора ыяштар сугар дээрбектерден кылгаш, ыяштарны база алдын-биле шап ал. 30Майгынны сеңээ даг бажынга айтып, көргүскен хевир ёзугаар тургузуп аар сен».

Майгынның ишти

(Хост. 36:35-38)

31«Көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ээрип каан ак лёндан көжегеден кылгаш, аңаа херувимнер дүрзүлерин уранчыды хээлеп аргып каг+. 32Акация ыяжындан көжеге азары-биле алдын аткактарлыг дөрт адагаштан кылып, алдын-биле шап кааш, оларны тургузар дөрт мөңгүн дөжектен кылып каг. 33Көжегени шывыглар дээктериниң адаанга аскаш, ооң артынче ыдыктыг аптараны киирип каг. Көжеге ыдыктыг өрээлди эң ыдыктыг өрээлден аңгылап турзун+. 34Эң ыдыктыг өрээлде турар ыдыктыг аптараже халыптан салып каг. 35Көжегениң даштынга, майгынның соңгу чүкче көрүнген талазынга ширээден салгаш, аңаа дужааштыр, майгынның мурнуу чүкче көрүнген талазынга чырыткыдан салып каг.

36Көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ээрип каан ак лёндан майгынче кирер черни дуглаар өске көжегеден кылгаш, угулзалар аргып, каастап каг. 37Акация ыяжындан ол көжегени азары-биле алдын аткактарлыг беш адагаштан кылгаш, алдын-биле шап аар сен; ол ышкаш адагаштарны тургузар беш хүлер дөжектен шуткуп кудуп аар сен».

27

Өргүл салыр бедигээш

(Хост. 38:1-7)

27^1«Акация ыяжындан өргүл салыр бедигээштен кылып аар сен. Ол дөрбелчин болзун, узуну болгаш дооразы беш кыры дурту, а бедии үш кыры дурту болзун. 2Бедигээштиң дөрт азыынга дөрт мыйыстан кылып аар сен+; ол мыйыстар ооң-биле тудуш чаңгыс болзун; оон бедигээшти хүлер-биле шап ал. 3Бедигээшке ажыглаар херекселдерден: хүл урар савалар, хүл-узарлар, хан кудар аяктар, илбектер болгаш көс дажыглаар хүүрекчигештерден – шуптузун хүлерден кылып аар сен+. 4Бедигээшке хүлер шишкииштен кылгаш, ооң дөрт азыынга дөрт хүлер дээрбектен кылып каг. 5Шишкиишти өргүл салыр бедигээштиң хаажызының адаанга, шишкииш бедигээштиң ортузунга чедип турар кылдыр, быжыглап каг. 6Бедигээшке акация ыяжындан көдүрткүүш-мергелерден кылгаш, хүлер-биле шап ал. 7Көдүрткүүш-мергелерни бедигээштиң ийи кыдыында дээрбектерге, ону көдүрүп дажыглаары-биле, кедирип каг. 8Өргүл салыр бедигээшти сеңээ даг бажынга көргүскени дег, иштинде хос черлиг кылдыр, манзалардан кылып аар сен».

Өргээ-майгынны долгандыр турар херим

(Хост. 38:9-20)

9«Майгынны долгандыр херимден кылып ал – майгынның мурнуу чүкче көрүнген талазынга узуну чүс кыры дурту ээрип каан ак лён шывыглардан азып каг. 10Шывыглар азар чээрби адагаштан, оларны тургузар чээрби хүлер дөжектен кылып аар сен. Адагаштарның дээктерин болгаш оларны тудуштурар тыртпаларны мөңгүнден кылыр. 11Майгынның соңгу чүкче көрүнген талазынга, херимни дургаар узуну чүс кыры дурту шывыглардан азып каар ужурлуг. Оларны азарынга чээрби адагаш база чээрби хүлер дөжек херек. Адагаштарның дээктерин болгаш оларны тудуштурар тыртпаларны мөңгүнден кылыр. 12Майгынның барыын талазынга, херимниң калбаанга деңнештир узуну бежен кыры дурту шывыглардан, оларны азар он адагаштан база он дөжектен кылып каг. 13Херимниң чөөн талакы калбаа бежен кыры дуртунга дең болур. 14Чөөн талада улус кирер черниң бир кыдыынга он беш кыры дурту шывыглардан, оларны азар үш адагаштан база үш дөжектен кылып каг; 15улус кирер черниң өске кыдыынга он беш кыры дурту шывыглар, үш адагаш база үш дөжек турзун. 16А херимче кирер хаалга кылдыр көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ээрип каан ак лёндан узуну чээрби кыры дурту шывыгдан угулзалар аргып, каастап кылып каг; ону азар дөрт адагаш база дөрт дөжек турзун. 17Херимни дескиндир турар адагаштарның дөгерезин мөңгүн тыртпалар-биле тудуштурар ужурлуг, оларның дээктерин мөңгүнден, а дөжектерин хүлерден кылыр ужурлуг.

18Херимниң узуну чүс кыры дурту, дооразы бежен кыры дурту, а бедии беш кыры дурту болзун; шывыгларны ээрип каан ак лёндан, адагаштарның дөжектерин хүлерден кылып кагзын. 19Майгында бүгү талалыг ажыглап турар хамык херекселдерни, ооң хамык өргеннерин база херимниң өргеннерин дөгерезин хүлерден кылыр ужурлуг».

Чырыткы үзү

(Лев. 24:1-4)

20«Оливадан сы бастырган, эң арыг үстү чырыткыга кудары-биле сеңээ эккээрин израиль чонга дужаа. Ол үстү чырыткыны үргүлчү кыпсырынга ажыгла. 21Аарон болгаш ооң оолдары Ужуражылга майгынында+ ыдыктыг аптараның мурнунда турар көжегениң даштынга чырыткыны Дээрги-Чаяакчының мурнунга кежээден эртенге чедир кывыскан турарын хайгааразыннар. Бо дээрге израиль чонга салгалдан салгал дамчып, кезээ мөңгеде доктааткан дүрүм-дүр».

28

Бурганның дээди бараалгакчызының кедер хеви

28^1«Акың болур Ааронну база ооң оолдары Надав, Авиуд, Элеазар болгаш Ифамар оларны, Мээң бараалгакчыларым болур кылдыр, израиль чоннуң аразындан бодуңче чоокшуладып ал. 2Сээң акың Ааронга ыдыктыг хептерден кылып бер – ол хүндүлелге төлептиг, каас-коя хептерлиг кижи болзун. 3Мээң арга-мергежил хайырлааным уран-шевер улуска чугаалап көр: олар Ааронну Мээң бараалгакчым кылдыр ыдыктаар хептерден аңаа белеткеп берзиннер. 4Оларның белеткээр ужурлуг хептери бо-дур: хөрек баартыгы хевирлиг хап; эфод дээр хеп; тон; аргып каан чуга иштики узун хөйлең; тюрбан дээр бөрт болгаш кур[*]. Аарон биле ооң оолдары Мээң бараалгакчыларым болур кылдыр, уран-шеверлер оларга ыдыктыг хептерден кылып берзиннер. 5Олар ол хептерни алдын удазыннардан, көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ак лёндан кылзыннар».

Эфод болгаш ооң куру

(Хост. 39:1-7)

6«Уран-шеверлер эфодту алдын удазыннардан, көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ээрип каан ак лёндан уранчыды аргып кылзыннар. 7Эфодтуң ийи ужунга ону быжыглай шарыыр, эгин ажа каар кожаалардан чыпшыр даарап каар ужурлуг. 8Эфодту куржаар курну, эфодтуң бодун дег, алдын удазыннардан, көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ээрип каан ак лёндан аргып кылыр ужурлуг. 9Оникс дээр ийи үнелиг даштан ап алгаш, Израильдиң аймактарының аттарын оларга сиилбип каг: 10бир дашка – алды, өскезинге база алды атты Израильдиң оолдарының баштай төрүттүнгенин барымдаалап сиилби. 11Даштан таңма оя кезер кижиниң кылыры дег, ол ийи дашка Израильдиң оолдарының аттарын сиилбээш, даштарны алдын хоога суп, хоолап каг. 12Оон оларны эфодтуң эгин ажа каар кожааларынга быжыглап каг. Ол даштар Бурганга израиль чонну сагындырып чорзун. Аарон аймактарның аттарын Дээрги-Чаяакчының мурнунга тураскаал кылдыр бодунуң ийи эктинге ап чорзун. 13Алдындан даштар салыр хоолардан кылып каг; 14арыг алдындан долгактай өрүп тургаш, ийи илчирбежигештен кылгаш, ол өрүп каан илчирбежигештерни хооларга быжыглап каг».

Ыдыктыг хапчыгаш

(Хост. 39:8-21)

15«Дээрги-Чаяакчының күзел-соруун билип алырда ажыглаар хапчыгаштан даарап каг. Эфодту кылганы дег: алдын удазыннардан, көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ээрип каан ак лёндан уранчыды кылып каг. 16Ол хапчыгаш дөрбелчин, ийи каътталдыр сыга салып каан болзун, ооң узуну болгаш дооразы бир карыш болур ужурлуг. 17Аңаа хоолап каан үнелиг даштардан дөрт одуруг кылдыр быжыглап каг+: бирги одуругга рубин, топаз болгаш изумруд кожа турар; 18ийиги одуругга – бирюза, сапфир болгаш алмаз; 19үшкү одуругга – яхонт, агат болгаш аметист; 20дөрткү одуругга – хризолит, оникс болгаш яшма турар. 21Ол даштарның ниити саны Израильдиң оолдарының аттары-биле дең санныг болур; даш бүрүзүнге он ийи аймактың кайы-бирээзиниң адын, таңмага оя кескен дег, сиилбип каг.

22Арыг алдындан долгактай өрүп тургаш, хапчыгашка азар илчирбежигештерден кылып каг. 23Ол ышкаш ийи алдын дээрбектен кылгаш, оларны хапчыгаштың ийи үстүкү ужунга быжыглап каг. 24Оон өрүп каан ийи алдын илчирбежигешти хаптың ол ийи дээрбээнге кедирип каг; 25а ийи илчирбежигештиң уштарын эфодтуң мурнуу талазында, ооң эгин ажа каар ийи кожаазында турар хооларга быжыглап каг. 26Оон өске ийи алдын дээрбектен кылгаш, оларны хапчыгаштың ийи адаккы ужунга, ооң эфодче көрүнген иштии талазынга быжыглап каг. 27База ийи алдын дээрбектен кылгаш, оларны ийи кожааның эфодтуң мурнуу талакы адаанга коштунар черинге, эфодтуң курунуң үстүнге быжыглап каг. 28Хапчыгаштың дээрбектерин эфодтуң дээрбектеринге, эфодтуң курунуң үстүнге, көк өңнүг шидиг-биле кожуп кагзыннар. Ынчан хапчыгаш эфодтан чылып кээп дүшпес.

29Аарон ыдыктыг черже кирип тура, Израильдиң аймактарының аттарын чүрээниң дужунга – ыдыктыг хапта быжыглаан даштарга – Дээрги-Чаяакчының мурнунга тураскаал кылдыр үргүлчү ап чорзун. 30Ыдыктыг хапчыгашче урим биле туммимни[*] суп каг+. Аарон Дээрги-Чаяакчының мурнунга көстүп кээп турда, ол чүүлдер ооң чүрээниң дужунда болзуннар, ынчан Аарон Дээрги-Чаяакчының мурнунга тургаш, израиль чонну чөптүү-биле шиидер арганы чүрээниң дужунга үргүлчү ап чоруур».

Бараалгакчыларның өске хептери

(Хост. 39:22-31)

31«Эфодтуң адаанга кедер тондан бүрүнү-биле көк өңнүг пөстен даарап ал. 32Ооң ортузунга баш сугар ойбак чер турзун; ол ойбакты долгандыр, куяк хептиң ойбаанга дег, быжыдыр аргып каан минчик турар ужурлуг, оон башка ойбактың кыдыглары орлу бээр. 33Тоннуң эдээн дескиндир көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг удазыннардан кылган гранат чимистеринден аргып кылгаш, оларның аразынга алдын коңгулуурларны дескиндир азып каг. 34Коңгулуурлар болгаш гранаттар тоннуң бүгү эдээн дескиндир аралаштыр турзуннар. 35Бурганга бараалгаарда, Аарон ол тонну кедип ап турзун. Аарон ыдыктыг черже, Дээрги-Чаяакчының мурнунче кирип база оон үнүп турда, коңгулуурлар үнү дыңналып турзун, оон башка ол өлүп каар.

36Арыг алдындан кылагар каасталгадан кылгаш, аңаа, таңмага оя кескени дег, „Дээрги-Чаяакчыга ыдыктаткан“ деп сиилбип каг+. 37Оон ону көк өңнүг шидиг-биле тюрбанның мурнунга быжыглап ал. 38Ол каасталга Аароннуң хаваанга турзун. Аарон израиль чоннуң Бурганга бараалгадып турар ыдыктыг өргүлдериниң – улустуң эккеп салып турар бүгү өргүлдериниң четпес талалары дээш бурууну боду чүктээр+. Дээрги-Чаяакчыга ол өргүлдер таарымчалыг болур кылдыр, ыдыктыг каасталга үргүлчү Аароннуң хаваанга чоруур ужурлуг.

39Ааронга ак лёндан узун иштики хөйлеңден даарап бер; аңаа ак лёндан тюрбандан база угулзалай аргаан курдан кылып бер+.

40Аароннуң оолдарынга база иштики хөйлеңнерден, курлардан болгаш тускай бөрттерден белеткеп бер – олар хүндүлелге төлептиг, каас-коя хептерлиг улус болзуннар. 41Шак ол хептерни акың Ааронга база ооң оолдарынга кедиргеш, оларны олива үзү-биле шилип чаап, ыдыктап каг, ынчан олар Мээң бараалгакчыларым болу бээрлер. 42Оларга чуга лёндан иштики чүвүрлерден кылып бер; ол хеп оларның чанагаш эът-бодун белинден дөңмээнге чедир шыпсын. 43Аарон болгаш ооң оолдары Ужуражылга майгынынче кирерде азы ыдыктыг черге бараан болур дээш өргүл салыр бедигээшке чоокшулаарда, ол хептерни кедип алзыннар, оон башка буруудап, өлүп каарлар. Бо дээрге Ааронга болгаш ооң бүгү салгакчыларынга кезээ мөңгеде доктааткан дүрүм-дүр».

29

Бурганның бараалгакчыларын ыдыктаары

(Лев. 8:1-36)

29^1«Меңээ бараалгаар ыдыктыг улус кылып каар дээш, Бурганның бараалгакчылары-биле кылыр ужурлуг чүүлдериң бо-дур. Четпес-дудуу эвес бир бугажык биле ийи кошкардан шилип ал; 2эң эки шынарлыг кызыл-тас далганындан быжырган дараазында аъш-чемден: ажыткы-биле хөөтпейн быжырган хлебтен, олива үзү холаан, ажыткы-биле хөөтпейн быжырган боовалардан болгаш олива үзү-биле кырын чаап каан хаарган далганнардан ап ал+. 3Шак ол далган-тараа аймаан аргаан хааржакка суккаш, хааржаа-биле катай эккел, бугажык биле кошкардан база эккел.

4Аарон биле ооң оолдарын Ужуражылга майгынынче кирер черге эккелгеш, сугга чундуруп каавыт. 5Аароннуң кедер ыдыктыг хептерин алгаш, аңаа иштики хөйлеңни, тонну, эфодту, ыдыктыг хапчыгашты кедиргеш, эфодтуң тускай куру-биле куржап каг. 6Ооң бажынга тюрбанны кедиргеш, ыдыктыг каасталганы тюрбанга быжыглап каг. 7Шилип чаар олива үзүн алгаш, ооң бажынче кудуп, ону чаап каг+.

8Аароннуң оолдарын база эккелдиргеш, иштики хөйлеңнерден кедирип каг. 9Оларга база Ааронга курлар куржааш, баштарынга тускай бөрттерден кедирип каг, ынчан оларның Бурганның бараалгакчылары болу бергени кезээ мөңгеде доктааттынар.

Аарон биле ооң оолдарын бараалгакчылар кылдыр ыдыктаарда, мынчаар кылыр сен. 10Бугажыкты Ужуражылга майгынының мурнунче эккел; Аарон биле ооң оолдары холдарын бугажыктың бажынче салзыннар. 11Оон бугажыкты Дээрги-Чаяакчының мурнунга, Ужуражылга майгынынче кирер чер чанынга дөгерип каг. 12Ооң ханын дозуп алгаш, салааңны ханче суккаш, өргүл бедигээжиниң мыйыстарын чаап каг+, а арткан ханның шуптузун бедигээштиң дөжээнче төвүт. 13Бугажыктың хамык ижин-хырын чаан, баарының эът-чаглыг кезээн болгаш ийи бүүрээн чаа-биле катай ап алгаш, өргүл салыр бедигээшке өрттедивит+. 14Ол дээрге бачыт дээш өргүл-дүр. А бугажыктың эъдин, кежин болгаш чинин чоннуң турлааның даштынга аппарып өрттедивит+.

15Оон кошкарларның бирээзин тудуп ал. Аарон биле ооң оолдары кошкарның бажынче холдарын салзыннар. 16Кошкарны дөгергеш, ооң ханын дозуп алгаш, өргүл салыр бедигээштиң бүгү талаларынче төвүт. 17Кошкарны үзе-чаза кескеш, ишти-хырнын база чодаларын сугга чуп каапкаш, ол бүгүнү ооң үзе-чаза кезип каапкан кезектери болгаш бажы-биле кады салып каг. 18Ооң бүгү бодун өргүл салыр бедигээшке өрттедивит: Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт, отка бүрүн өрттедир өргүл ол-дур+

19Оон ийиги кошкарны база тудуп ал. Аарон болгаш ооң оолдары кошкарның бажынче холдарын салзыннар. 20Кошкарны дөгергеш, ооң ханын дозуп алгаш, Аароннуң база ооң оолдарының оң талакы кулактарының халбаңнарын болгаш оң талакы хол-буттарының улуг салааларын чаап бер, а арткан ханны өргүл бедигээжиниң бүгү талаларынче төвүт. 21Өргүл салыр бедигээште турар өргүл ханын база шилип чаар олива үзүн кудуп алгаш, Ааронче, ооң хевинче бызай чаш; ооң оолдарынче, оларның хептеринче база бызай чаш. Ааронну, ооң хевин; ооң оолдарын, оларның хептерин ынчалдыр ыдыктап каар сен.

22Ооң соонда кошкарның чаан, ужазын, ижин-хырын чаан, баарының эът-чаглыг кезээн, ийи бүүрээн чаа-биле катай ап ал; Ааронну бараан болуушкунче киирерде, ол кошкарны өргүүр болганда, оң талакы дөңмээн база ап ал. 23Ол ышкаш Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан, ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далган-тараалыг аргаан хааржактан бир борбак хлеб, олива үзү холаан бир боова болгаш бир чуга хаарган далгандан ап ал. 24Оон ол бүгүнү Аароннуң болгаш ооң оолдарының адыштарынга салып каг; Дээрги-Чаяакчыга онза өргүл кылдыр бараалгат. 25Ол бүгүнү олардан дедир ап алгаш, өргүл салыр бедигээшке бүрүн өрттедир өргүл-биле кады өрттедивит: Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыт, отка өрттедир өргүл ол-дур+. 26Ааронну Бурганның бараалгакчызы болдурарда, өргүүр ужурлуг кошкарның төжүн ап алгаш, Дээрги-Чаяакчыга онза өргүл кылдыр бараалгат – сээң алыр ужурлуг үлүүң ол-дур.

27Аарон биле ооң оолдарын бараалгакчылар болдурарда, өргүүр ужурлуг кошкарның Дээрги-Чаяакчыга онза өргүл кылдыр бараалгаткан төжү биле дөңмээн ыдыктыг деп чарла. 28Израиль чоннуң салган өргүлдеринден Аарон биле ооң оолдары алыр кылдыр кезээ мөңгеде доктаадып каан үлүг ол-дур. Боттарының эп-найырал өргүлдеринден израиль чоннуң Дээрги-Чаяакчыга салып турар онза белээ ол-дур.

29Аароннуң ыдыктыг хептери алызы барып ооң салгакчыларынче шилчий бээр+: олар ол хептерни кеткеш, шилип чаар ёзулалды эртип, бараалгакчылар болуру-биле ыдыктаттырар. 30Аароннуң орнун солуп, Бурганның дээди бараалгакчызы болу берген ооң салгакчызы ыдыктыг черге бараан болуушкун кылып, Ужуражылга майгынынче кирип тура, ол хепти чеди хүн дургузунда кетсин.

31Бараалгакчыларны ыдыктап турда, өргүлге салган кошкарның эъдин ыдыктыг черге дүлүп ал. 32Аарон оолдары-биле ол кошкарның эъдин база аргаан хааржакта далган-тарааны Ужуражылга майгынынче кирер чер чанынга чизиннер. 33Оларны арыглап, Бурганның бараалгакчылары болур кылдыр ыдыктап турда эккеп салган өргүлдерни олар боттары чиир ужурлуг. Өргүлдерни өске кижи чип болбас+, ол дээрге Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр ыдык аъш-чем-дир. 34Кошкар эъдиниң азы далган-тарааның кезик-чамдыызы эртенге чедир артып каар болза, отка өрттедивит. Ону чип болбас, ол дээрге Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр ыдык аъш-чем-дир.

35Мээң сеңээ дужааганым бүгү чүвени Аарон биле ооң оолдарынга хамаарыштыр кылыр сен. Оларны Бурганның бараалгакчылары болдурар ёзулалды чеди хүн дургузунда кылып кел. 36Бачыт дээш өргүлдүң бугажыын арыглаашкын кылыры-биле хүннүң-не эккеп дөгер. Өргүл бедигээжин арыглап, ол өргүлдү кыл база бедигээшти ыдыктап, ону олива үзү-биле чаап каг+. 37Өргүл бедигээжин чеди хүн дургузунда арыглап, ыдыкта, ол ынчан аажок ыдыктыг чүүл болу бээр: аңаа дегген бүгү чүве база ыдыктыг апаар+».

Хүннүң-не салыр өргүлдер

(Сан. 28:1-8)

38«Өргүл бедигээжинге үргүлчү эккеп салыр малың бо-дур: хүннүң-не бир харлыг ийи хураганны дөгерер сен. 39Хураганнарның бирээзин эртен, өскезин имир дүшкенде эккеп өргү. 40Бирги хураганны өргүп тура, бир гинниң дөрттүң бири ишти эң арыг олива үзү холаан бир эфаның оннуң бири ишти эң шынарлыг далгандан, ол ышкаш бир гинниң дөрттүң бири ишти арагадан эккеп өргү. 41Ийиги хураганны имир дүжерге, эртенгизин ышкаш, далган-тараа өргүлү болгаш арага өргүлү-биле кады Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг чаагай чыттыг өргүл кылдыр+ эккеп сал. 42Ол бүрүн өрттедир өргүлдерни Ужуражылга майгынынче кирер чер чанынга, Дээрги-Чаяакчының мурнунга салгалдан салгал дамчып доктаамал салыр силер. А Мен аңаа силер-биле ужуражыр мен база сээң-биле чугаалажыр мен. 43Мен аңаа израиль чон-биле ужуражыр мен – ол чер Мээң алдарымдан ыдыкталы бээр. 44Ужуражылга майгыны биле өргүл салыр бедигээшти ыдыктаар мен; Мээң бараалгакчыларым болур кылдыр Ааронну болгаш ооң оолдарын ыдыктаар мен. 45Израиль чоннуң аразынга чурттаар мен+, оларның Бурганы болу бээр мен. 46Улус ынчан Мени оларның Бурганы Дээрги-Чаяакчы деп; оларның аразынга чурттаар дээш оларны Египеттен үндүрүп эккелген деп билип алыр. Мен – оларның Бурганы Дээрги-Чаяакчы-дыр мен!»

30

Айдызаар өргүл бедигээжи

(Хост. 37:25-28)

30^1«Акация ыяжындан айдызаар өргүл бедигээжинден кылып аар сен. 2Ону дөрбелчин кылдыр кылыр сен: узуну болгаш дооразы бир кыры дурту, а бедии ийи кыры дурту болзун; ооң азыгларынга боду-биле тудуш чаңгыс мыйыстар турзун+. 3Бедигээштиң кырын, кыдыгларын болгаш мыйыстарын арыг алдын-биле шап ал, а дескиндир алдын хаажыны кылып каг. 4Бедигээштиң хаажызының адаанга, ийи кыдыынга ийи алдын дээрбектен кылып каг. Ол дээрбектерже көдүрткүүш-мергелер кедиргеш, айдызаар бедигээшти көдүрүп дажыглаар. 5Бедигээштиң көдүрткүүш-мергелерин акация ыяжындан кылгаш, алдын-биле шап ал. 6Оон бедигээшти ыдыктыг аптараның мурнунда азып каан көжеге баарынга салып каг+ – ол бедигээш Мээң сээң-биле ужуражып кээрим халыптың дужунга турзун.

7Аарон эртенниң-не, деңнерни белеткеп тура, айдызаар бедигээшке чаагай чыттыг чүүлдерден кыпсып, айдызазын. 8Имир дүшкенде деңнерни кыпсып кээп тургаш, ол база катап айдызазын – ол чаагай чыттыг чүүлдерни Дээрги-Чаяакчының мурнунга салгалдан салгал дамчып, доктаамал айдызаар ужурлуг. 9Айдызаар өргүл бедигээжинге ажыглаарын чөпшээревээн айдызаар чүүлдер кывыспаңар+; бүрүн өрттедир өргүлдер-даа, далган-тараа өргүлү-даа, арага өргүлү-даа кылбаңар. 10Аарон чылда бир катап айдызаар бедигээштиң мыйыстары-биле арыглаашкын ёзулалын кылыр ужурлуг. Улустуң бачыттары дээш өргүлдүң ханы-биле ол бедигээштиң мыйыстарын чаап, ону чылда бир катап, салгалдан салгал дамчып арыглаар ужурлуг+. Ол айдызаар өргүл бедигээжи дээрге Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр аажок ыдыктыг чүүл-дүр».

Ыдыктыг үндүрүг

11Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 12«Израиль чоннуң чизе-даңзызын тургузуп+, олар шупту чеже бооп турарын тодарадып, санаар үеде эр кижи бүрүзү Меңээ амы-тыны дээш төлевирден берзин. Оон башка санаашкын үезинде олар айыыл-халапка таваржыр+. 13Чизелээшкинче кирип турар эр кижи бүрүзү ыдыктыг черге ажыглаар мөңгүн шекелдиң чартыын төлезин[*]. (А мөңгүн шекелдиң деңзизи чээрби герага деңнежир турган.)+ Ол чартык шекел дээрге Дээрги-Чаяакчыга салган онза өргүл-дүр+. 14Чизелээшкинче кирип турар чээрби хардан өрү назылыг эр кижи бүрүзү Дээрги-Чаяакчыга ол өргүлдү салыр ужурлуг. 15Бай-даа, ядыы-даа кижи чартык шекелден хөй-даа, эвээш-даа эвес мөңгүннү Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылдыр бээр ужурлуг, ол дээрге амы-тыныңар дээш төлевир-дир. 16Израильчилерниң шак ол төлевир акшазын чыып алгаш, ону Ужуражылга майгынынга хереглээри-биле ажыгла. Ол дээрге Дээрги-Чаяакчыга израиль чон дугайында сагындырыг-дыр, силер дээш долаа-дыр+».

Хүлер чунар сава

(Хост. 40:30-32)

17Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 18«Хүлер чунар савадан база ооң адаанга салыр хүлер дөжектен кылып алгаш, ону Ужуражылга майгыны биле өргүл салыр бедигээштиң аразынга тургускаш, сугдан кудуп каг+. 19Аарон биле ооң оолдары аңаа холдарын, буттарын чуп ап турзуннар. 20Олар Ужуражылга майгынынче кирер апарганда азы өргүл салыр бедигээшке бараан болуру-биле чоокшулап, Дээрги-Чаяакчыга салган өргүлдү өрттедир деп барганда, суг-биле чунуп алзыннар, оон башка өлүп каарлар. 21Өлбес дээш, боттарының хол-буттарын чуп алзыннар. Ааронга болгаш ооң салгакчыларынга кезээ мөңгеде доктаадып каан дүрүм ол-дур».

Ыдыктыг олива үзү

22Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 23«Эң-не эки дээн чаагай чыттыг чүүлдерден ап ал. Деңзизи 500 шекел мирра деп дамдылаачал чуктан; ооң чартыы азы 250 шекел деңзилиг чаагай чыттыг корицадан; база-ла 250 шекел деңзилиг чаагай чыттыг кулузундан; 24деңзизи 500 шекел кассия деп чуктан (ол бүгүнү ыдыктыг черге ажыглаар шекелге* хемчээр сен) база бир гин ишти олива үзүнден ап ал. 25Ол бүгүден ыдыктыг шилип чаар олива үзүн – уран мергежилдиг кижиниң холуп кылыры дег үстү кылып каг+. 26Ындыг олива үзү-биле Ужуражылга майгынын, ыдыктыг аптараны; 27ширээни болгаш ооң хамык херекселдерин, чырыткыны болгаш ооң хамык херекселдерин, айдызаар бедигээшти; 28бүрүн өрттедир өргүл бедигээжин болгаш ооң хамык херекселдерин, чунар саваны болгаш ооң дөжээн чаап каг+. 29Ол бүгүнү ынчалдыр ыдыктап каг – олар ынчан аажок ыдыктыг чүүлдер болу бээр. Ол чүүлдерге дегген бүгү чүве ыдыктыг апаар+.

30Ааронну болгаш ооң оолдарын шилип чаап каг+; олар Мээң бараалгакчыларым болур кылдыр ыдыктап каг. 31А израиль чонга: „Бо холуксаа дээрге Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр ыдыктыг шилип чаар олива үзү-дүр, ону салгалдан салгал дамчып ажыглаар силер – деп чугаала. – 32Өске улустуң мага-бодун ооң-биле чаап болбас, ооң-биле дөмей тургузуглуг холуксааны бодуңарга кылбас ужурлуг силер. Ол дээрге ыдыктыг чүүл-дүр – ону ыдыктыг чүүл кылдыр көөр ужурлуг силер. 33Ооң-биле дөмей тургузуглуг холуксаа кылыр азы бараалгакчы эвес кижини ооң-биле чаап каар кым-даа турар болза, ону чонунуң аразынга амылыг арттырбас ужурлуг“».

Чаагай чыттыг чүүл-биле айдызаары

34Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Чаагай чыттыг чүүлдерден: стактадан, онихадан, халван дээр чуктан ап ал. Чаагай чыттыг чүүлдер-биле дең хемчээлдиг кылдыр арыг ладан дээр чуктан ап ал. 35Ол бүгүден чаагай чыттыг үс белеткээринге мергежээн кижиниң холдары-биле холаан дег, дус холумактыг, айдызаарынга херек арыг база ыдыктыг холуксаадан кылып алгаш+, 36ону үүредир соктап каавыт. Ол хоюг айдызаар чүүлдүң бир кезиин Ужуражылга майгынында ыдыктыг аптараның мурнунга[*] салып каг, Мен шак аңаа сээң-биле ужуражып кээр мен. Ону аажок ыдыктыг чүүл кылдыр көөр ужурлуг силер. 37Ол холуксааның тургузуун өттүндүр боттарыңарга айдызаар чүүлдер кылбаңар: силерге демги холуксаа Дээрги-Чаяакчыга хамааржыр ыдыктыг чүүл болзун. 38Боду чыттаар дээш аңаа дөмей холуксаа кылып алыр кижини чонунуң аразынга амылыг арттырбас ужурлуг».

31

Бурганның ус-шевер улусту шилип алганы

(Хост. 35:30-35)

31^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Мени дыңна, Иуданың аймаанга хамааржыр Хурнуң оглунуң оглу, Урийниң оглу Веселиилди шилип алдым. 3Мен ону Бодумнуң Сүлдем-биле бүргедим – билди-билигни, янзы-бүрү арга-мергежилди аңаа бердим+. 4Ынчангаш ол алдын, мөңгүн болгаш хүлер-биле чогаадыкчы, шевер ажылдар кылып шыдаар кижи болур; 5ол үнелиг даштарны хоога сугары-биле кырлай кылыр; ыяшты оюп-хээлээр – кандыг-даа уран ажылды кылып билир болур. 6Данның аймаанга хамааржыр Ахисамахтың оглу Аголиавты Веселиилге дузалакчы кылдыр шилип бердим база өске-даа уран-шевер улуска билди-билигни бердим.

Олар Мээң сеңээ айтып дужааганым бүгү чүүлдү кылып кагзыннар: 7Ужуражылга майгынын, ыдыктыг аптараны болгаш ооң халывын, майгынның хамык херекселдерин; 8ширээни болгаш ооң хамык херекселдерин; арыг алдын чырыткыны болгаш ооң хамык херекселдерин; айдызаар өргүл бедигээжин; 9бүрүн өрттедир өргүлдер салыр бедигээшти болгаш ооң хамык херекселдерин; чунар саваны болгаш ооң дөжээн; 10Бурганның бараалгакчызы Аароннуң бараан болурда кедер ыдыктыг каас-коя хептерин; ооң оолдарының бараан болурда кедер хептерин; 11шилип чаар олива үзүн, ыдыктыг черге ажыглаар чаагай чыттыг чүүлдерни – бо бүгүнү олар Мээң сеңээ айтып дужааганым ёзугаар кылып кагзыннар».

Амыр-дыш хүнүнүң дугайында дүрүм-хоойлу

(Хост. 20:8-11)

12Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 13«Израиль чонга мону дамчыдып чугаала. Мээң айытканым амыр-дыш хүннерин сагыңар. Ол хүннер дээрге Мени – силерни ыдыктап каан Дээрги-Чаяакчы деп билип алзыннар дээш, Мээң-биле силерниң бүгү салгалдарыңарның аразынга тургускан тускай бадыткал демдээ болур. 14Амыр-дыш хүнүн сагыңар, ол силерге ыдыктыг хүн болзун. Ону херекке албаан кижини өлүрүп каар ужурлуг; ол хүнде ажыл кылыр кандыг-даа кижини чонунуң аразынга амылыг арттырбас ужурлуг+. 15Улус алды хүн дургузунда ажыл-херээн кылзын, а чедиги хүн – Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан онзагай амыр-дыш хүнү-дүр. Амыр-дыш хүнүнде ажыл-херээн кылыр кандыг-даа кижини өлүрүп каар ужурлуг. 16Израиль чон амыр-дыш хүнүн утпайн сагып, ону мөңге чагыг кылдыр салгалдан салгал дамчып доктаадып алзын. 17Амыр-дыш хүнү Мээң-биле израиль чоннуң аразынга кезээ мөңгеде тургускан бадыткал демдээ-дир, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы алды хүн дургузунда чер биле дээрни чаяагаш, чедиги хүнде сагыш амыр дыштанган болгай+».

18Дээрги-Чаяакчы Синай дагга Моисей-биле чугаазын төндүрген соонда, Бодунуң холу-биле айтыышкыннарны оюп бижээни, чагыг-керээни бадыткаан ийи калбак дашты Моисейге берип каан+.

32

Алдын бугажык

(Ы. х. к. 9:11-19)

32^1Чон Моисейниң дагдан дыка үр дүшпейн турарын көргеш+, Ааронну долгандыр чыглып келгеш, аңаа: «Бисти баштаар бургандан[*] кылып бер че. Бисти Египеттен үндүрүп эккелген Моисей дээр кижиниң канчап барганын билбес-тир бис» – дээн+. 2Аарон оларга: «Кадайларыңарның, оолдар-кыстарыңарның кулактарында алдын сыргаларны ужулгаш, меңээ эккеп бериңер» – деп чугаалаан+. 3Бүгү улус кулактарында алдын сыргаларын уштуп, чыггаш, Ааронга эккеп берген. 4Аарон улустуң холдарындан сыргаларны ап алгаш, ол алдындан бугажык шуткааш, ону кески-биле аян киир хевирлеп алган. Израильчилер ынчан: «Израиль чон, сээң бурганың бо-дур! Сени египет черден үндүрүп эккелген бурган бо-дур!+» – деп турганнар. 5Аарон ол бүгүнү көргеш, бугажыктың мурнунга өргүл салыр бедигээш тургускаш: «Даарта Дээрги-Чаяакчыга тураскааткан байырлал болур» – деп чарлаан. 6Израильчилер даартазында эртен эрте тургаш, бүрүн өрттедир өргүлдерни база эп-найырал өргүлдерин эккеп салганнар. Улус-чон ижип-чиири-биле олуруп алган, а ооң соонда самнап-хөглеп эгелээн+.

7Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: «Дагдан дүрген дүш, сээң египет черден үндүре берген чонуң самыырап ат болду. 8Олар Мээң айтып бергеним оруктан дүргени кончуг соора барганнар-дыр. Боттарынга бугажык шуткуп алгаш, аңаа мөгейип, өргүлдер салып: „Израиль чон, сээң бурганың бо-дур! Сени египет черден үндүрүп эккелген бурган бо-дур!“ – дижип турарлар-дыр». 9Оон Дээрги-Чаяакчы Моисейге улаштыр мынча дээн: «Мен бо чоннуң чөрүүзүн көрүп тур мен, дедири кончуг чон-дур+. 10Ам Меңээ шаптыктава, Мээң килеңим оларга удур кыптыксын, оларны узуткап кааптайн, а оон-даа хөй санныг чон сенден укталыр кылып каайн+».

11Ынчалза-даа Моисей Дээрги-Чаяакчы Бурганындан ээрежип дилеп эгелээн: «Дээрги-Чаяакчы, Сээң килеңиң чонуңга удур кыптыкпазын! Сен бо чонну египет черден күштүг холуң-биле үндүрүп эккелдиң чоп+. 12Египетчилер: „Ол израильчилерни Египеттен кара сагыштыы-биле, дагларга өлүрүп каар дээш база чырык чер кырынга амылыг арттырбас дээш үндүрүп эккелген-дир“ – деп хыы ханып чугаалавазын. Кыптыгып турар килеңиңни чайладып көрем, Бодуңнуң чонуңну узуткаарындан ойталап көрем. 13Авраам, Исаак болгаш Иаковту бодап келем. Олар Сээң чалчаларың чордулар, оларга Бодуңнуң амы-тының-биле: „Үре-салгалыңарны дээрниң сылдыстары дег кылдыр көвүдедир мен; аазап турганым черниң шуптузун оларга бээр мен, олар ону кезээ мөңгеде ээлээр“ – деп даңгыраглап турдуң чоп»+.

14Дээрги-Чаяакчы ынчан Бодунуң чонунга таварыштырар бооп аазааны айыыл-халаптан ойталап, ону узуткавайн барган+.

Моисейниң килеңнээни база буруулугларны узуткааны

15А Моисей эргилгеш, дагдан дүжүп келген. Ол ийи талазында айтыышкыннар бижээн чагыг-керээниң ийи калбак дажын ап алгаш чораан. 16Бурган Боду ол даштарны кылган, даштарда бижиктер база Бурганның оюп бижээни бижиктер турган. 17Ол өйде Иисус чоннуң шимээргеп турарын дыңнааш, Моисейге: «Улустуң турлаанда дайын-чааның кышкызы дыңналып тур!» – дээн. 18А Моисей: «Бо дээрге тиилекчилерниң-даа алгы-кышкызы эвес-тир, тиилеттиргеннерниң-даа алгызы эвес-тир; ыры-хөгжүм үнүн дыңнап тур мен!» – деп харыылаан.

19Улустуң турлаанга чеде бергеш, Моисей бугажыкты база самнаан улусту көрүп каан. Ооң килеңи кыптыга бергеш, тудуп чораан калбак даштарын октап, дагның дөжээнге буза шаап каапкан. 20Ол оон улустуң шуткуп алганы бугажыкты отка өрттедипкеш, алдынны хүлгүлештир чууруп, сугже тогладыр чажыпкаш, ол сугну израиль чонга албадап ижиртип турган+.

21Моисей Аарондан: «Бо улус сээң чүңнү канчапты, чүге оларны ындыг улуг бачытче киирдиң?» – деп айтырган. 22А Аарон аңаа мынча деп харыылаан: «Дээргимниң килеңи кыптыкпазын. Бо чоннуң бузутка сундулуун билир-ле болгай сен. 23Олар меңээ: „Бисти баштап, эдертип аппаар бургандан кылып бер. А Египеттен бисти үндүрүп эккелген Моисей дээр кижиниң канчап барганын билбес-тир бис“ – деп чугааладылар. 24Мен оларга: „Кымнарда алдын каасталгалар барыл, уштуп бериңер“ – дээримге, ужулгаш, меңээ эккеп бердилер. А мен алдынны отче киир кааптарымга, оттан бо бугажык үнүп келди».

25Моисей чоннуң калчаарап барганын, Аароннуң улусту сула салып, дайзыннарының мурнунга Израильдиң адын баксыратканын көрүп каан+. 26Ол ынчан чоннуң турлаанче кирер черге туруп алгаш: «Дээрги-Чаяакчының талазында кымнар барыл? Меңээ чедип келиңер!» – дээн. Левийниң салгакчылары шуптузу ооң чанынга чыглып келген. 27Моисей оларга: «Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы мынча деп тур: „Кижи бүрүзү хылыжын курунга астып алгаш, улустуң турлаанга бир кыдыындан өске кыдыынга чедир кылаштап, кымны-даа болза – бодунуң акы-дуңмазын, эжин, чоок кижизин безин – өлүрүп кагзын!“» – дээн+. 28Левийниң салгакчылары Моисейниң чугаазын ёзугаар кылганнар: ол хүн израиль чондан 3000 хире кижи өлүртүп каан. 29А Моисей левиттерге: «Бөгүн кайыңар-даа бодунуң оглунга, акы-дуңмазынга удур үнүп, боттарыңарны Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан-дыр силер. Ол ам силерге ачы-буянын хайырлаар» – деп чугаалаан.

Моисейниң чонга база катап болушканы

30Даартазында хүндүс Моисей чонга: «Аажок улуг бачытты үүлгеткен-дир силер. Ынчаарга мен ам Дээрги-Чаяакчыже үне берейн, бачыдыңарны арыглаарын чедип аарым чадавас» – деп чугаалаан. 31Моисей Дээрги-Чаяакчыга ээп келгеш: «О, бо чон аажок улуг бачытты үүлгетти; бодунга алдындан бурган кылып алды – деп чугаалаан. – 32Оларның бачыдын өршээп көрем. Бир эвес өршээвес болзуңза, Сээң бижээниң номдан[*] мээң адымны база балап каавыт!»

33Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп харыылаан: «Чүгле Меңээ удур бачыт үүлгеткен кижиниң адын Бодумнуң номумдан балаар мен+. 34Сен чоруй бар, Мээң сеңээ айыткан черимче бо чонну эдертип аппар; Мээң төлээм сээң мурнуңга орук баштап чоруптар эвеспе. А демги улусту бачыды дээш кеземче хүнү кээрге, кезедир мен». 35Аарон израиль чонга бугажык шуткуп берген өйде, оларның кылып турган үүлгедиглери дээш, Дээрги-Чаяакчы оларже айыыл-халапты чоруткан.

33

Бурганның чон аразынга чоруурундан ойталааны

33^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: «Бар че. Египеттен эдертип эккелгениң чон-биле моон чоруптуңар. Авраам, Исаак болгаш Иаковка: „Үре-салгалыңга ол черни бээр мен“ – деп даңгыраглааным черже чоруй барыңар. 2Бодумнуң төлээмни силерге орук баштаар кылдыр чоруткаш, хананей, амор, хет, ферез, хиввей болгаш иевус чоннарны сывырыптар мен+. 3Сүт болгаш ары чигири аккан байлак черже чоруптуңар+; а Мен Бодум силерниң араңарга чорбас мен, оон башка силерни орук ара узуткап каар мен, чөрүүңер кончуг чон-на болгай силер». 4Чон ол багай медээни дыңнааш, ыглап-сыктап эгелээн; кым-даа бодунуң каасталгаларын кетпейн барган. 5Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Израиль чонга мону чугаала. Чөрүүңер кончуг чон-дур силер, Мен силерниң араңарга карак чивеш-даа хире үеде чоруур болзумза, силерни узуткап каар мен+; ынчангаш астып алган каасталгаларыңар уштуп кааптыңар, а Мен силерни канчаарын көрүп көрейн» – дээн турган. 6Израиль чон ынчан бодунуң каасталгаларын Хорив дагның чанынга уштуп каапкаш барган чүве-дир.

Ужуражылганың түр майгыны

7А Моисей улустуң турлаандан ырадыр майгын тиккеш, ону Ужуражылга майгыны деп адап алган+. Дээрги-Чаяакчыдан дилег кылыксаан кижи бүрүзү улустуң турлааның даштында ол майгынның чанынга чедип кээр турган. 8Моисей Ужуражылга майгынынче бар чыдырда, бүгү чон туруп кээр: кижи бүрүзү бодунуң чадырының эжииниң аксынга туруп алгаш, ол Ужуражылга майгынынче киргижегеге чедир, ооң соондан хайгаарап көөр турган. 9Кажан ол Ужуражылга майгынынче кире бээрге, өрүтен булут чагы ынаар бадып келгеш, майгынче кирер черге туруп алыр, а Дээрги-Чаяакчы Моисей-биле чугаалажыр болган. 10Бүгү чон Ужуражылга майгынынче кирер черде турар булут чагыны көрүп каан санында-ла туруп кээр – кижи бүрүзү чадырының эжииниң аксынга аңаа сөгүрүп мөгеер турган.

11Дээрги-Чаяакчы Моисей-биле, кандыг-бир кижиниң эжи-биле чугаалашканы дег, удур-дедир көржүп алгаш, чугаалажыр болган. Моисей оон улустуң турлаанче ээп кээр турган, а ооң аныяк дузалакчызы – Нуннуң оглу Иисус Ужуражылга майгынындан черле ырап көрбээн.

Моисейниң Бурганны чон-биле кады чоруурун дилээни

12Моисей Дээрги-Чаяакчыга мынча дээн: «Сен меңээ: „Бо чонну эдертип аппар“ – деп турар-дыр сен, ынчалзажок мээң-биле кады кымны чорударыңны айтып бербедиң. А Сен меңээ: „Мээң чоок таныырым кижи-дир сен, Мээң ээ көрнүүшкүнүмнү чедип алдың“ – дээн болгай сен. 13А ам, бир эвес Сээң ээ көрнүүшкүнүңнү чедип алган болзумза, чалбарып дилеп тур мен: Сээң бодап алган оруктарыңны меңээ ажыдып берем – ээ көрнүүшкүнүңнү ам-даа чедип аар дээш, Сени билип ап көрейн; бо улус – Сээң чонуң дээрзин утпайн көрем».

14Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Мен Бодум сээң-биле кады чоруур мен, сеңээ амыр-дышты хайырлаар мен» – деп харыылаан.

15Моисей Аңаа: «Сен Бодуң бис-биле кады чорбас болзуңза, бисти моон чорутпайн көрем – деп чугаалаан. – 16Мен болгаш Сээң чонуң Сээң ээ көрнүүшкүнүңнү чедип алганывысты улус канчап билип аарыл? Чүгле Сээң бис-биле кады чорупканыңдан эвес бе? Ынчан мен-даа, Сээң чонуң-даа чер кырында бар өске кандыг-даа чондан онзагай болур бис+».

17Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Сээң бо дилеп турар чүвеңни база күүседир мен, чүге дээрге сен Мээң ээ көрнүүшкүнүмнү чедип алган-дыр сен, Мээң чоок таныырым кижи-дир сен» – деп харыылаан.

18Моисей: «Өндүр чырыыңны меңээ көргүзүп көрем» – дээн.

19Дээрги-Чаяакчы: «Мен сээң мурнуң-биле эртип, Бодумнуң өндүр-чаагайымны бүрүнү-биле делгеп көргүзүп, Дээрги-Чаяакчы деп адымны чарлаар мен; ээ көрнүр дээн кижимче ээ көрнүр мен, кээргээр дээн кижимни кээргээр мен+» – деп аазаан. 20Ооң соонда Ол: «Мээң арнымны көрбес ужурлуг сен; Мени көрген кижи дириг артып каап шыдавас+» – дээн. 21Дээрги-Чаяакчы улаштыр: «Мээң чанымда черге – бо хаяга туруп ал. 22Мээң өндүр чырыым чайынналып бар чыдырда, Мен сени хаяның чарык черинге тургузуп кааш, эрте бербээн шаамда, сени холум-биле дуглай тудар мен. 23Кажан холумну чайладыптарымга, сен Мени артымдан көрүп каар сен, а арным сеңээ көзүлбес» – деп чугаалаан.

34

Бурганның Израиль-биле чагыг-керээни чаартканы

(Ы. х. к. 10:1-4)

34^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча дээн: «Бодуңга мурнундагы калбак даштар ышкаш ийи калбак даштан чондуруп ал. Мен ол калбак даштарга сээң буза шаап каапканың даштарга турган сөстерни оюп бижип каар мен. 2Даарта эртен белен бол; эртен Синай дагже үнүп келгеш, даг бажынга Мээң мурнумга бараалгап туруптар сен+. 3Кым-даа сээң-биле кады даг бажынче үнмезин, кым-даа ол дагга шуут көзүлбезин; шээр, бода малыңар безин ол даг чоогунга оъттавазын+».

4Моисей биеэги даштар ышкаш ийи калбак даш чондуруп алгаш, эртен эрте тургаш, Дээрги-Чаяакчының дужааганын ёзугаар, Синай дагже үне берген. Ол ийи калбак дажын тудуп алгаш чораан. 5Дээрги-Чаяакчы булут аразынга дүжүп келгеш, Моисейниң чанынга туруп алгаш, Бодунуң адын чарлаан. 6Дээрги-Чаяакчы Моисейниң мурну-биле эрткеш, мынча деп чарлаан: «Дээрги-Чаяакчы мен – килеңнээчел эвес, кээргээчел, ээ көрнүүчел, өндүр улуг энерелдиг болгаш бүзүрелдиг Бурган мен!+
7Мен Бодумнуң энерелимни муң-даа дугаар салгалга көргүзүп, улустуң кем-буруузун, кемниг херектерин, бачыттарын өршээп турар мен, ынчалза-даа буруулугларны кеземче чокка арттырбас мен база адаларның кем-буруузу дээш ажы-төлдү, ажы-төлдүң ажы-төлүн үшкү болгаш дөрткү салгал чедир кезедир мен+».

8Моисей ол дораан доңгая кээп дүжүп, Бурганга мөгейгеш: 9«Дээргим, бир эвес мен Сээң ээ көрнүүшкүнүңнү чедип алган болзумза, бистиң аравыска чоруп көрем, Дээргим! Ийет, бо чоннуң чөрүүзү кончуг-дур, ындыг-даа болза, бистиң бузуттарывысты болгаш бачыттарывысты өршээп көрем, бисти Бодуңнуң чонуң кылдыр хүлээп ап көрем» – дээн.

10Дээрги-Чаяакчы мынча дээн: «Мен Израиль-биле чагыг-керээни чарып тур мен. Сээң бүгү чонуңнуң мурнунга чер-делегейге – кандыг-даа чоннарга мооң мурнунда болуп көрбээн кайгамчык чүүлдерни чаяар мен. Ынчан сени хүрээлээн бүгү улус Дээрги-Чаяакчының ажыл-херээн – Мээң сен дээш кайы хире кайгамчык херектер кылырымны көрүп каар. 11Мээң бөгүн сеңээ дужаап турар чүүлдеримни күүсет. Мен ам сээң келген чериңден амор, хананей, хет, ферез, хиввей болгаш иевус чоннарны үндүр сывырар мен. 12Көрдүң бе, чеде бээриң черниң чурттакчылары-биле керээ чарып, эвилелдешпе, оон башка олар сеңээ салган дузак дег апаар+. 13Оларның өргүл салыр бедигээштерин үрегдеп бузуп, даш көжээлерин чуура шаап, Ашера бурганга тураскааткан адагаштарны кезип каавыт+. 14Сен Дээрги-Чаяакчыдан өске бурганга мөгейбес ужурлуг сен, Ооң адын „Хүннээчел“ дээр болдур ийин; хүннээчел Бурган-дыр ол+.

15Шак ол черниң чурттакчылары-биле керээ чарып, эвилелдешпе, оон башка олар боттарының бурганнарын эдерип самыырааш, оларынга өргүл салып тура, сени база чалаарга, оларның өргүлге салган аъш-чемин чип аар сен+; 16оон башка оларның кыстарын оолдарыңга кадай кылдыр ап бээр сен – ынчан оларның кыстары боттарының бурганнарын эдерип самыырааш, сээң оолдарыңны база бурганнарының аайы-биле самыыраашкынче киирип алыр+.

17Бодуңга шуткаан дүрзү-бурганнар кылба+.

18Ажыткы-биле хөөтпээн далганнар байырлалын сагы: Мээң дужааганым ёзугаар Авив айның доктааткан үезинде, чеди хүн дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн быжырган далган-тараадан чи, чүге дээрге Авив айда Египеттен хосталып үнген болгай сен+.

19Баштай төрүттүнген эр хиндиктиг төл бүрүзү Мээңии болур, сенде бар бода-даа, шээр-даа малдың бүгү эр дун төлдери база Мээңии болур+. 20Элчигенниң дун төлүн хураган азы анай-биле солуп, садып хостаар ужурлуг, а бир эвес садып хоставас болзуңза, ооң мойнун сый шаап, өлүрүп каавыт. Силерниң дун оолдарыңарның шуптузун садып хостап[*] алыңар.

Кым-даа Мээң мурнумга хол куруг келбес ужурлуг!+

21Алды хүн дургузунда ажылда, а чедиги хүнде дыштан; тараа тарыыр, дүжүт ажаар үелерде безин чедиги хүнде дыштан+.

22Кызыл-тастың баштайгы дүжүдү быжа бээрге, Чеди неделя байырлалын демдеглеп чор[*], а чыл төнүп турда, дүжүт ажаалдазының байырлалын демдеглеп чор.

23Чылда үш катап сээң бүгү эр улузуң Израильдиң Бурганы, Дээрги-Чаяакчының мурнунга бараалгап келзин+. 24Мен чоннарны сээң келген черлериңден дезеринче албадап, кызыгаарларыңны алгыдар мен. Чылда үш катап Дээрги-Чаяакчының мурнунга бараалгап кээр болзуңза, ол өйде кым-даа сээң чериңни эжелеп алыксавас.

25Меңээ хан өргүп турар үеңде, ажыткылыг хлебти катай өргүве; Хосталыышкын байырлалында салган өргүлдүң кандыг-даа кезиин даартагы эртенге чедир арттырба+. 26Сээң чериңниң дүжүдүнүң башкылыын Бурганың Дээрги-Чаяакчының өргээзинге эккеп бараалгат.

Анайны ооң авазының сүдүнге хайындырба+».

27Дээрги-Чаяакчы Моисейге: «Бо сөстерни бодуңга бижип ал. Мээң сээң-биле база Израиль-биле чарып турарым чагыг-керээ дээрге бо сөстер ол-дур» – деп чугаалаан. 28Моисей шак аңаа, Дээрги-Чаяакчының чанынга дөртен хүн-дүннү эрттирген+; ол өйде аъш-чем-даа чивээн, суг-даа ишпээн. Ол калбак даштарга он айтыышкынны – чагыг-керээниң бадыткал сөстерин бижип каан.

Моисейниң чырыткылыг арны

29Моисей Синай дагдан чагыг-керээни бадыткаан ийи калбак дашты тудуп алгаш, бадып келген. Бурган-биле чугаалажып турган болгаш, арны херелдендир чырый бергенин ол боду билбээн+. 30Аарон болгаш бүгү израиль чон Моисейниң арны чырып турарын көргеш, олче чагдаарындан коргуп турганнар. 31А Моисей Ааронну болгаш ниитилелдиң бүгү баштыңнарын кый дептерге, олар аңаа чедип келгеннер; ол ынчан олар-биле чугаалашкан. 32Ооң соонда бүгү израиль чон Моисейже чоокшулап кээрге, ол Дээрги-Чаяакчының Синай дагга аңаа чугаалаан бүгү айтыышкыннарын дамчыдып чугаалаан. 33Моисей улус-биле чугаалашкан соонда, арнын шывыг-биле дуглап алган. 34Ол Дээрги-Чаяакчы-биле чугаалажыр дээш Аңаа чеде берген санында-ла, Ужуражылга майгынындан үнмээн шаанда, шывыгны арнындан ап кааптар турган+. Кажан Моисей Дээрги-Чаяакчының айтыышкыннарын израильчилерге дамчыдар дээш үнүп кээрге, 35израиль чон Моисейниң арны херелдендир чырый бергенин көрүп турган, ынчангаш ол Дээрги-Чаяакчы-биле дараазында чугаалажыышкынынга чедир арнын база катап шывыг-биле шып ап турган+.

35

Амыр-дыш хүнүнүң дугайында дүрүм-хоойлу

35^1Моисей израиль чоннуң бүгү ниитилелин чыып алгаш, оларга мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчының силерге күүсетсин дээш берген айтыышкыннары бо-дур. 2Алды хүн дургузунда ажыл-херектериңер кылыңар, а чедиги хүн силерге ыдыктыг, Дээрги-Чаяакчыга бараалгаткан онзагай амыр-дыш хүнү болзун; ол хүнде ажыл-херээн кылыр кандыг-даа кижини өлүрүп каар ужурлуг+. 3Бүгү оран-саваларыңарга амыр-дыш хүнүнде от безин кывыспаңар».

Ужуражылга майгынынга ажыглаар эргежок чугула чүүлдер

(Хост. 25:1-7)

4Моисей израиль чоннуң бүгү ниитилелинге мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчының чугаалаан айтыышкыннары бо-дур. 5Дээрги-Чаяакчыга бээр онза өргүл белектеринден чыып алыңар. Эки туразы-биле өргүл белээн салып турар кижи бүрүзү Дээрги-Чаяакчыга дараазында белектерден: алдын, мөңгүн, хүлер; 6көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстер, ак лён, өшкү дүгү, 7кызыдыр будаан кошкар кежи, тахаш кежи+; акация ыяжы; 8чырыткыже кудар олива үзү, бараалгакчыларны шилип чаар үс кылырынга база айдызаарда ажыглаар чаагай чыттыг чүүлдер; 9оникс дээр үнелиг даштар болгаш эфодка база ыдыктыг хапчыгашка быжыглаар үнелиг даштардан эккеп берзин.

10Силерниң араңарда уран-шевер улус чедип келгеш, Дээрги-Чаяакчының дужааганы бүгү чүвени белеткеп кылзын: 11ыдыктыг өргээ-майгынны, ооң дээвиир-шывыын болгаш шывыгларын; ооң дээктерин, хана-каракталчак рамкаларын болгаш доора оорга ыяштарын, адагаштарын болгаш дөжектерин; 12ыдыктыг аптараны, ооң көдүрткүүш-мергелерин, халывын болгаш аптараның турар черин чажырар көжегени; 13ширээни, ооң көдүрткүүш-мергелерин, хамык херекселдерин база Дээрги-Чаяакчыга өргээн ыдыктыг хлебтерни; 14чырыдар чырыткыны, ооң херекселдерин, деңнерин болгаш чырыдып кыпсыр олива үзүн; 15айдызаар өргүл бедигээжин, ооң көдүрткүүш-мергелерин, шилип чаар олива үзүн, айдызап кыпсыр чаагай чыттыг чүүлдерни, майгынче кирер черни дуглаар көжегени; 16бүрүн өрттедир өргүлдер салыр бедигээшти, ооң хүлер шишкиижин, көдүрткүүш-мергелерин болгаш хамык херекселдерин; чунар саваны, ооң дөжээн; 17херимниң шывыгларын, адагаштарын, адагаштарның дөжектерин болгаш майгынче кирер хаалга-шывыын; 18майгынның болгаш ооң хериминиң өргеннерин база оларга шарыыр хендирлерни; 19ыдыктыг черге бараан болурда кедер тускай хептерни – Бурганның бараалгакчызы Аароннуң ыдыктыг хептерин болгаш ооң оолдарының Бурганга бараалгаарда кедер хептерин».

20Израиль чоннуң бүгү ниитилели Моисейни каапкаш, тарай берген. 21Дээрги-Чаяакчыга өргүл белектерин Ужуражылга майгынын тудуп тургузарынга, ооң хамык хереглелдеринге болгаш ыдыктыг хептерни даараарынга ажыглаар кылдыр эки туразы-биле эккеп бериксээн шупту улус ол бүгүнү эккеп берип турган. 22Дузалаарын күзээн бүгү улус – эр-даа, херээжен-даа улус чедип кээп, Дээрги-Чаяакчыга өргүл белээ кылдыр алдынын: билзектерни, сыргаларны, ызырткыларны, билектээштерни болгаш өске-даа алдын каасталгаларны эккеп берген. 23Бодунда көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстер, ак лён, өшкү дүгү, кызыдыр будаан кошкар кештери болгаш тахаш кештери+ бар улус ол чүүлдерин эккеп берип турган. 24Мөңгүн азы хүлер бериксээн улус оозун Дээрги-Чаяакчыга өргүл белээ кылдыр эккеп берип турган. Бодунда акация ыяжы бар улус оозун майгынга чүнү-даа кылырынга ажыглазын дээш эккеп берип турган. 25Бүгү уран-шевер херээженнер дүк ээрер ажыл кылып, көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерни эккеп берип турган. 26Сеткилиниң айбызын дыңнаан бүгү уран-шевер херээженнер өшкү дүгүн ээрип турган. 27А төрел бөлүктер баштыңнары оникс дээр үнелиг даштарны, эфодка база хөрек баартыгы хевирлиг хапка быжыглаар үнелиг даштарны эккеп берип турган. 28Баштыңнар ол ышкаш чаагай чыттыг чүүлдерни база чырыдарынга, шилип чаарынга болгаш чаагай чыттыг айдызаар холуксаалар кылырынга ажыглаар олива үзүн эккеп берип турган. 29Израиль чондан сеткилиниң айбызын дыңнаан эр-даа, херээжен-даа улус Дээрги-Чаяакчының Моисейни дамчыштыр кылырын дужааганы кандыг-даа ажылды кылырынга херектиг өргүл белектерин Дээрги-Чаяакчыга эки туразы-биле эккеп берип турган.

Ус-шеверлерниң ажыл-ижиниң эгелээни

(Хост. 31:1-6)

30Моисей ынчан израиль чонга мынча дээн: «Дыңнаңар, Дээрги-Чаяакчы Иуданың аймаанга хамааржыр Хурнуң оглунуң оглу, Урийниң оглу Веселиилди шилип алгаш, 31ону Бурганның Сүлдези-биле бүргеди – билди-билигни, янзы-бүрү арга-мергежилди аңаа берди. 32Ол кижи ам алдын, мөңгүн болгаш хүлер-биле чогаадыкчы, шевер ажылдар кылып шыдаар; 33үнелиг даштарны хоога сугары-биле кырлай кылыр; ыяшты оюп-хээлээр – кандыг-даа уран ажылды кылып шыдаар. 34Дээрги-Чаяакчы өске уран-шевер улусту өөредир арга-мергежилди Веселиилге база Данның аймаанга хамааржыр Ахисамахтың оглу Аголиавка берген. 35Дээрги-Чаяакчы оларның чүректерин мерген угаан-биле бүргээн, ынчангаш олар кандыг-даа уран ажылды кылып шыдаар: ыяш-даш чонар; көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг удазыннардан база ак лёндан угулзалыг пөстер аргып, даараар – уран-шевер улустуң бүгү арга-мергежилин билир улус турган.

36

36^1Ынчангаш Веселиил, Аголиав болгаш шупту уран-шевер улус бүгү ажыл-херекти Дээрги-Чаяакчы канчаар дужааганыл, ынчаар кылыр ужурлуг. Дээрги-Чаяакчы оларга ыдыктыг черни тудары-биле кандыг-даа ажылды кылып шыдаар билди-билигни хайырлаан».

2Моисей Веселиилди, Аголиавты болгаш Дээрги-Чаяакчының арга-мергежил хайырлааны, ажылдаксап турар бүгү уран-шевер улусту ажылдап эгелээри-биле кыйгырып эккелген. 3Ол улус Моисейден израиль чоннуң ыдыктыг черниң тудуун кылыры-биле эккеп бергени бүгү өргүл белектерин ап алганнар. А ол аразында чон Моисейге эртенниң-не чаа-чаа белектерни эки туразы-биле эккелгеш туруп берген. 4Ынчан ыдыктыг черниң тудуунга ажылдап турган шупту уран-шевер улус ажылын ара каггаш, 5Моисейге чеде бергеш: «Чон хөлүн эрттир хөйнү эккеп тур! Дээрги-Чаяакчының кылырын дужааган ажылынга херегинден көвүдей берди» – деп чугаалаан. 6Моисейниң дужаалын ёзугаар улустуң турлаанга «Эр-даа, херээжен-даа улус ыдыктыг черге өргүүр дээш ам чүнү-даа эккелбезин» деп чарлаарга, чон өргүл белектери эккелбестей берген. 7Чыгдынган курлавырлар кандыг-даа ажылдар кылырынга четчир болган, харын-даа артып турган.

Ужуражылга майгынын кылганы

(Хост. 26:1-37)

8Ооң соонда уран-шевер бүгү улус майгынны тудуп эгелээш, дараазында чүүлдерни кылган. Олар ээрип каан ак лёндан база көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден он шывыгны даарааш, оларга херувимнер дүрзүлерин уранчыды хээлеп аргып кааннар. 9Шывыг бүрүзүнүң узуну чээрби сес кыры дурту, дооразы дөрт кыры дурту, а шывыглар шуптузу дең хемчээлдиг болган. 10Шеверлер беш шывыгны тудуштур даарап каан, өске беш шывыгны база тудуштуруп кааннар. 11Баштайгы беш шывыгның сөөлгү шывыының кыдыынга көк өңнүг илдиргелер кылып кааннар; дараазында беш шывыгның сөөлгү шывыының кыдыынга база ынчалдыр кылганнар. 12Баштайгы беш шывыгның кыдыынга бежен илдиргени, дараазында беш шывыгның кыдыынга база ынчалдыр кылып кааннар – илдиргелер бот-боттарынга дүгжүп турган. 13Бежен алдын дээк кылгаш, оларны илдиргелерге кедирип тургаш, баштайгы беш шывыгны өске беш шывыг-биле тудуштуруп, майгынны бүдүн кылдыр кожуп кааннар.

14Ооң соонда өшкү дүгүнден майгынны шывары-биле он бир шывыг кылганнар. 15Бир ындыг шывыгның узуну үжен кыры дурту, дооразы дөрт кыры дурту, а он бир шывыг шуптузу дең хемчээлдиг болган. 16Шеверлер беш шывыгны бир аңгы тудуштур даарааш, өске алды шывыгны база тудуштуруп кааннар. 17Баштайгы беш шывыгның кыдыында шывыгга бежен илдиргени, өске алды шывыгның кыдыында шывыгга база бежен илдиргени кылып кааннар. 18Оон шывыгларны тудуш чаңгыс кылдыр тудуштурар бежен хүлер дээк кылып кааннар. 19Майгынны шывар ийи дээвиир-шывыгны: бирээзин – кызыдыр будаан кошкар кештеринден, өскезин – тахаш кештеринден+ кылып кааннар.

20Майгынны тудуп турар хана-каракталчак рамкаларны акация ыяжындан кылып кааннар. 21Рамка бүрүзүнүң узуну он кыры дурту, дооразы бүдүн чартык кыры дурту болган; 22бир рамкада-ла тудуштурар ийи шиш бар турган – рамкаларның шуптузун дөмейлештир кылып кааннар. 23Майгынының мурнуу чүкче көрүнген талазынга чээрби рамканы кылгаш, 24оларның адаанга тургузар дөртен мөңгүн дөжекти: ийи дөжек-ле бир рамканың ийи шижинге дүгжүр кылдыр кылып кааннар. 25Майгынның соңгу чүкче көрүнген талазынга база чээрби рамканы кылгаш, 26дөртен мөңгүн дөжекти – ийи дөжек-ле бир рамка адаанга турар кылдыр кылып кааннар. 27А майгынның артыы, барыын талазынга алды рамканы кылып кааннар. 28Ол ышкаш майгынның артыы талазының азыгларынга ийи рамканы кылып кааннар. 29Оларны адаандан тудуштуруп кааш, үстүнден чаңгыс дээрбекке кожуп каан; азыгларда турар рамкалар дөмей болган. 30Артыы талага шупту сес рамка база оларны тургузар он алды мөңгүн дөжек кылып каан: бир рамка адаанга-ла ийи дөжек турган.

31Шеверлер ооң соонда акация ыяжындан майгынның бир талазының рамкаларын тудуштурар беш доора оорга ыяшты; 32майгынның өске талазынга беш ыяшты база артыы, барыын талазынга беш ыяшты кылып кааннар. 33Майгынның бир кыдыындан өске кыдыынга чедир рамкаларның ортаа деңнели-биле эрткен эң узун доора оорга ыяшты база кылып кааннар. 34Оон ол рамкаларны алдын-биле шап кааш, ыяштар сугар дээрбектерни алдындан кылгаш, ыяштарны база алдын-биле шап кааннар.

35Көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ээрип каан ак лёндан эң ыдыктыг өрээлди дуглаар көжеге кылгаш, аңаа херувимнер дүрзүлерин уранчыды хээлеп аргып кааннар. 36Көжеге азар алдын аткактарлыг дөрт адагашты акация ыяжындан кылып, алдын-биле шаккаш, оларны тургузар дөрт мөңгүн дөжекти шуткуп кудуп кааннар.

37Ооң соонда майгынче кирер черни дуглаар көжегени көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ээрип каан ак лёндан кылгаш, угулзалар аргып, каастап кааннар. 38Көжеге азар аткактарлыг беш адагаш кылып, оларның баштарын болгаш тыртпаларын алдын-биле шап кааш, оларга беш хүлер дөжекти кылып кааннар.

37

Ыдыктыг аптараны кылганы

(Хост. 25:10-20)

37^1Веселиил акация ыяжындан ыдыктыг аптараны кылып каан+. Ооң узуну ийи чартык кыры дурту, дооразы бүдүн чартык кыры дурту, а бедии бүдүн чартык кыры дурту болган. 2Ол аптараның иштин-даштын арыг алдын-биле шап кааш, ооң кырын дескиндир алдын хаажы кылып каан. 3Дөрт алдын дээрбекти шуткуп кылгаш, аптараның дөрт адаккы азыынга: ийи дээрбек бир талазынга, база ийи дээрбек – өске талазынга турар кылдыр быжыглап каан. 4Ооң соонда ол акация ыяжындан көдүрткүүш-мергелер чазааш, оларны алдын-биле шап каан. 5Көдүрткүүш-мергелерни, аптараны көдүрүп дажыглаарда ажыглаар кылдыр, ооң ийи талазында дээрбектерге кедирип каан.

6Ол арыг алдындан аптараны дуй каар халыпты кылып каан: ооң узуну ийи чартык кыры дурту, дооразы бүдүн чартык кыры дурту болган. 7Халыптың ийи талакы кыдыынга ийи херувимни алдындан хевилей соктап кылып каан. 8Оларны халыптың ийи талазы-биле тудуш чаңгыс кылдыр, бир херувим халыптың бир кыдыында, а база бирээзи – өске кыдыында турар кылдыр кылып каан. 9Херувимнер бот-боттарынче көрнүштүр турганнар база халыпче углай көрүп, өрү алзы хере сунган чалгыннары-биле ону шыва апканнар.

Ширээни кылганы

(Хост. 25:23-29)

10Веселиил акация ыяжындан ширээни кылып каан: ооң узуну ийи кыры дурту, дооразы бир кыры дурту, а бедии бүдүн чартык кыры дурту болган. 11Ширээни арыг алдын-биле шап каан, а кырын дескиндир алдын хаажыны кылып каан. 12Ону дескиндир дөрт илиг хире куржагны кылгаш, куржагны долгандыр алдын хаажыны кылып каан. 13Ол оон ширээге дөрт алдын дээрбекти шуткуп кылгаш, оларны ооң азыгларында турар дөрт будунга быжыглап каан. 14Дээрбектерни куржагның чанынга, ширээни дажыглаар көдүрткүүш-мергелерни кедирер кылдыр кылып каан. 15Ол акация ыяжындан ширээни көдүрүп дажыглаар көдүрткүүш-мергелер кылгаш, оларны алдын-биле шап каан. 16Оон арыг алдындан ширээге ажыглаар херекселдерни: тавактар, хымыштар, арага кудуп чажар дашкалар болгаш аяктарны кылып каан.

Чырыткыны кылганы

(Хост. 25:31-39)

17Веселиил ооң соонда арыг алдындан чырыткыны хевилей соктап кылып каан; ооң дөжээ, сывы, адырлары, чечек баштары, бүүрекчигештери болгаш чечек бүрүлери – шупту тудуш чаңгыс болган. 18Чырыткының сывындан алды адыр үнген: үш адыр бир талазындан, база бир үш адыр өске талазындан үнген турган. 19Бир адырга-ла миндаль ыяш чечээ ышкаш үш чечек бажын, бүүрекчигештерни болгаш бүрүлерни катай кылып каан – чырыткы-биле тудуш чаңгыс өске адырлар шуптузу дөмей тургузуглуг болган. 20А чырыткының сывынга миндаль ыяш чечээ ышкаш дөрт чечек бажын – оларның бүүрекчигештерин болгаш бүрүлерин кылып каан. 21Баштайгы ийи адырның адаанда бир бүүрекчигеш, өске ийи-ийи адырның адаанда база бир-бир бүүрекчигеш бар – чырыткының сывы-биле тудуш алды адыр шуптузу дөмей тургузуглуг турган. 22Бүүрекчигештер-даа, адырлар-даа чырыткы-биле тудуш чаңгыс болган; ооң бүгү бодун арыг алдындан хевилей соктап кылып каан.

23Веселиил чырыткыга тургузар чеди деңни, дең өзээ кезер ызырар кыскаштарны болгаш дең кыпсырда ажыглаар саваларны арыг алдындан кылып каан. 24Ол чырыткыны ооң бүгү херекселдери-биле катай кылырынга бир талант арыг алдын чарыгдаан.

Айдызаар өргүл бедигээжин кылганы

(Хост. 30:1-5)

25Веселиил акация ыяжындан айдызаар өргүл бедигээжин кылып каан. Ол ону дөрбелчин кылдыр кылган: узуну болгаш дооразы бир кыры дурту, а бедии ийи кыры дурту болган. Бедигээштиң азыгларында мыйыстары ооң-биле тудуш чаңгыс турган. 26Ол бедигээштиң кырын, кыдыгларын болгаш мыйыстарын арыг алдын-биле шап кааш, дескиндир алдын хаажыны кылып каан. 27Бедигээштиң хаажызының адаанга, ийи кыдыынга ийи алдын дээрбекти, ону дажыглаар көдүрткүүш-мергелерни кедирер дээш, кылып каан. 28Ол көдүрткүүш-мергелерни акация ыяжындан кылгаш, алдын-биле шап каан.

29Веселиил ооң соонда ыдыктыг шилип чаар олива үзүн база чаагай чыттыг үс белеткээр кижиниң уран мергежили-биле холаан дег чаагай чыттыг арыг айдызаар холуксааны белеткеп каан+.

38

Өргүл салыр бедигээшти болгаш чунар саваны кылганы

(Хост. 27:1-8)

38^1Веселиил акация ыяжындан бүрүн өрттедир өргүл салыр бедигээшти кылып каан. Бедигээш дөрбелчин, ооң узуну болгаш дооразы беш кыры дурту, а бедии үш кыры дурту болган. 2Бедигээштиң дөрт азыынга, ооң-биле тудуш чаңгыс кылдыр, дөрт мыйысты кылып каан. Оон бедигээшти хүлер-биле шап каан. 3Бедигээшке ажыглаар херекселдерни: хүл урар савалар, хүл-узарлар, хан кудар аяктар, илбектер болгаш көс дажыглаар хүүрекчигештерни – шуптузун хүлерден кылып каан. 4Бедигээшке хүлер шишкиишти кылгаш, ону бедигээштиң хаажызының адаанга, шишкииш бедигээштиң ортузунга чедип турар кылдыр быжыглап каан. 5Ол оон хүлер шишкииштиң дөрт азыынга көдүрткүүш-мергелер кедирер дөрт дээрбекти шуткуп кылып каан. 6Көдүрткүүш-мергелерни акация ыяжындан кылгаш, оларны хүлер-биле шап каан. 7Көдүрткүүш-мергелерни бедигээштиң ийи кыдыында дээрбектерге, ону көдүрүп дажыглаар дээш, кедирип каан. Өргүл салыр бедигээшти иштинде хос черлиг кылдыр, манзалардан кылып каан.

8Веселиил Ужуражылга майгынынче кирер чер чанынга бараан бооп турган херээженнерниң берген хүлер көрүнчүктерин алгаш, ол хүлерден чунар сава биле ооң дөжээн кылып каан+.

Ужуражылга майгынын долгандыр турар херимни кылганы

(Хост. 27:9-19)

9Веселиил оон майгынны долгандыр турар херим кылып каан. Ооң мурнуу чүкче көрүнген талазынга ээрип каан ак лёндан узуну чүс кыры дурту шывыгларны; 10шывыглар азар чээрби адагашты болгаш оларны тургузар чээрби хүлер дөжекти база адагаштарның мөңгүн дээктер болгаш тыртпаларын кылып каан. 11А ооң соңгу чүкче көрүнген талазынга база узуну чүс кыры дурту шывыгларны, оларны азар чээрби хүлер адагашты болгаш чээрби хүлер дөжекти база адагаштарның мөңгүн дээктери болгаш тыртпаларын кылып каан. 12Ол херимниң барыын талакы дооразынга узуну бежен кыры дурту шывыгларны, оларны азар он адагашты болгаш он дөжекти база адагаштарның мөңгүн дээктери болгаш тыртпаларын кылып каан. 13Херимниң чөөн талакы дооразының узуну бежен кыры дуртунга дең кылдыр кылып каан. 14Ол улус кирер черниң бир талакы кыдыынга узуну он беш кыры дурту шывыгларны, оларны азар үш адагашты болгаш үш дөжекти кылып каан; 15улус кирер черниң өске талакы кыдыынга узуну он беш кыры дурту шывыгларны, оларны азар үш адагашты болгаш үш дөжекти кылып каан.

16Веселиил херимниң бүгү талаларында шывыгларның шуптузун ээрип каан ак лёндан кылган. 17А дөжектерни хүлерден; адагаштарның дээктери болгаш тыртпаларын мөңгүнден кылган; адагаштарның баштарын мөңгүн-биле шап каан, херимниң адагаштарын шуптузун мөңгүн тыртпалар-биле тудуштуруп каан.

18Херимче кирер хаалга-шывыгны көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ээрип каан ак лёндан угулзалар аргып каастап кылган. Хаалга-шывыгның узуну чээрби кыры дурту, а бедии, херимни долгандыр аскан шывыгларныы ышкаш, беш кыры дурту болган. 19Ол хаалга-шывыгны дөрт хүлер дөжекке тургускан дөрт адагашка азып каан. Адагаштарның дээктерин мөңгүнден кылгаш, баштарын мөңгүн-биле шап кааш, тудуштурар тыртпаларын мөңгүнден кылып каан. 20Майгынның база херимни долгандыр турар шывыгларның өргеннерин шуптузун хүлерден кылып каан.

Майгынны тударынга ажыглаан металлдар даңзызы

21Ыдыктыг майгынны – чагыг-керээни херечилээн майгынны+ тударынга үндүрген чарыгдалдарны санап каан даңзы бо-дур. Ол санаашкынны Моисейниң айтыышкынын ёзугаар, Бурганның бараалгакчызы Аароннуң оглу Ифамарның удуртулгазы-биле левиттер кылган. 22(Дээрги-Чаяакчының Моисейни дамчыштыр кылзын деп дужааганы бүгү чүвени Иуданың аймаанга хамааржыр Хурнуң оглунуң оглу, Урийниң оглу Веселиил кылып каан. 23А ооң-биле кады Данның аймаанга хамааржыр Ахисамахтың оглу Аголиав – уран-шевер чонукчу; көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ак лёндан угулзалыг пөстерниң шевер аргыкчызы, даараныкчызы кижи ажылдап турган.)

24Ыдыктыг черни тударынга ажыглаан, өргүл белээ кылдыр эккеп салган алдынның деңзизи 29 талант база 730 шекел (ыдыктыг черге ажыглаар мөңгүн шекелдиң деңзизин ёзугаар) болган[*].

25Израиль ниитилелди чизелеп турда чыгдынган мөңгүн 100 талант база 1775 шекел (ыдыктыг черге ажыглаар мөңгүн шекелдиң деңзизин ёзугаар) болган+*: 26чизелеткен, чээрби хардан улуг назылыг 603 550 эр кижи бүрүзүнден+ бир бека (ыдыктыг черге ажыглаар мөңгүн шекелдиң чартыы) мөңгүннү хүлээп алган. 27Чүс талант мөңгүннү ыдыктыг черниң болгаш ооң көжегезиниң дөжектерин шуткуурунга ажыглаан: чүс дөжекке-ле чүс талант – бир дөжекке-ле бир талант мөңгүн үнген. 281775 шекел мөңгүннү адагаштарның дээктерин болгаш тыртпаларын кылырынга база адагаштарның баштарын мөңгүн-биле шап каарынга ажыглаан.

29Өргүл белээ кылдыр салган хүлерниң деңзизи 70 талант база 2400 шекел болган[*]. 30Хүлерден Ужуражылга майгынынче кирер черде адагаштарның дөжектерин, өргүл салыр хүлер бедигээшти, ооң хүлер шишкиижин болгаш хамык херекселдерин; 31херимни долгандыр турар адагаштарның болгаш херимниң хаалгазының адагаштарының дөжектерин; майгынның бүгү өргеннерин болгаш херимни долгандыр турар шывыгларның бүгү өргеннерин кылган.

39

Бурганның бараалгакчызының ыдыктыг хептерин белеткээни

(Хост. 28:6-43)

39^1Уран-шевер улус Дээрги-Чаяакчының Моисейге дужааганын ёзугаар көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден ыдыктыг черге бараан болуп кедер дараазында каас-коя тускай хептерни – Аароннуң ыдыктыг хептерин даарап кааннар.

2Алдындан, көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ак лёндан эфодту даарап кааннар. 3Ону кылырда, алдынны амалай калбартыр бастыргаш, амаларны удазыннай диле кескеш, ол алдын удазыннарны көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстер-биле база ак лён-биле холуштур угулзалай аргып, пөстү белеткеп кааннар. 4Эфодту быжыглай шарыыр, эгин ажа каар кожаалар кылгаш, ооң ийи ужунга чыпшыр даарап кааннар. 5Эфодту куржаар курну эфодтуң боду-биле дөмей кылдыр аргааш, эфод-биле тудуш кылып кааннар. Курну Дээрги-Чаяакчының Моисейге дужааганын ёзугаар алдын удазыннардан, көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ээрип каан ак лёндан аргып кылган.

6Оникс дээр үнелиг даштарны алдын хооларга суккаш, ол даштарга Израильдиң аймактарының аттарын, таңмага ойган дег, сиилбип кааннар. 7Ол даштар Бурганга израиль чонну сагындырып чорзун дээш, оларны Дээрги-Чаяакчының Моисейге дужааганын ёзугаар эфодтуң эгин ажа каар кожааларынга быжыглап кааннар.

8Ыдыктыг хапчыгашты, эфодту кылганы дег, алдын удазыннардан, көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден база ээрип каан ак лёндан шевери-биле уранчыды даарап кылып кааннар. 9Ол хапты дөрбелчин, ийи каътталдыр сыга салган пөстен кылган, ооң узуну болгаш дооразы бир карыш болган. 10Олче дөрт одуруг үнелиг даштарны суп каан. Бирги одуругда – рубин, топаз болгаш изумруд; 11ийиги одуругда – бирюза, сапфир болгаш алмаз; 12үшкү одуругда – яхонт, агат болгаш аметист; 13дөрткү одуругда – хризолит, оникс болгаш яшма деп даштарны суп каан. Оларның шуптузун алдын хооларга суп, хоолап кааннар. 14Ол даштарның ниити саны Израильдиң оолдарының аттары-биле дең санныг – он ийи болган: даш бүрүзүнде-ле он ийи аймактың кайы-бирээзиниң адын, таңмага ойган дег, оюп-сиилбип кааннар.

15Хапчыгашка азар илчирбежигештерни арыг алдындан долгактай өрүп кылып кааннар. 16Ийи алдын хоону база ийи алдын дээрбекти кылгаш, дээрбектерни хапчыгаштың ийи үстүкү ужунга быжыглап кааннар. 17Ийи алдын илчирбежигешти хапчыгаштың ийи ужунга дээрбектерже суккаш, 18илчирбежигештерниң өске уштарын эфодтуң мурнуу талазында, ооң эгин ажа каар ийи кожаазында турар хооларга быжыглап кааннар. 19Оон өске ийи алдын дээрбек кылгаш, оларны хапчыгаштың ийи адаккы ужунга, ооң эфодче көрүнген иштии талазынга быжыглап кааннар. 20База ийи алдын дээрбек кылгаш, оларны ийи кожааның эфодтуң мурнуу талакы адаанга коштунар черинге, эфодтуң курунуң үстүнге быжыглап кааннар. 21Хапчыгаштың дээрбектерин эфодтуң дээрбектеринге, хапчыгаш эфодтуң курунуң үстүнге, эфодтан чылып кээп дүшпейн турар кылдыр, көк өңнүг шидиг-биле кожуп кааннар. Ол бүгүнү Дээрги-Чаяакчының Моисейге дужааганын ёзугаар кылган.

22Эфодтуң адаанга кедер тонну бүрүнү-биле көк өңнүг пөстен даарап кааннар. 23Ооң ортузунга баш сугар ойбак чер кылгаш, ол ойбакты долгандыр, ооң кыдыглары орулбазын дээш, куяк хептиң ойбаанга дег, быжыг минчик аргып кааннар. 24Тоннуң эдээн дескиндир көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг ээрип каан удазыннардан болгаш ак лёндан гранат чимистерин аргып кылып кааннар. 25Арыг алдындан коңгулуурлар кылгаш, тоннуң бүгү эдээн дескиндир гранаттар-биле аралаштыр халайтыр азып кааннар. 26Коңгулуурлар болгаш гранаттар тоннуң бүгү эдээн дескиндир аралаштыр астынган турган. Дээрги-Чаяакчының Моисейге дужааганын ёзугаар ол тонну Бурганга бараан болурда кедер турган.

27-28Аарон биле ооң оолдарынга ак лёндан иштики узун хөйлеңнерни; ол ышкаш ак лёндан тюрбанны, каас-коя тускай бөрттерни база ээрип каан чуга лёндан иштики чүвүрлерни кылып бергеннер. 29Ээрип каан ак лёндан база көк, кызыл-хүрең болгаш кызыл өңнүг пөстерден курну угулзалай аргып кылып бергеннер. Ол бүгүнү Дээрги-Чаяакчының Моисейге дужааганын ёзугаар кылып бергеннер.

30Арыг алдындан ыдыктыг кылагар каасталганы кылгаш, аңаа «Дээрги-Чаяакчыга ыдыктаткан» деп бижикти, таңмага оя кескен дег, сиилбип кааннар. 31Аңаа көк өңнүг шидигни, ону тюрбанга чыпшыр баглаар дээш, Дээрги-Чаяакчының Моисейге дужааганын ёзугаар быжыглап кааннар.

Майгынның тудуун доосканы

32Ужуражылга майгынын – ыдыктыг өргээни тударынга херек бүгү ажылдар ооң-биле доозулган. Израиль чон бүгү ажылдарны Дээрги-Чаяакчының Моисейге дужааганы олчаан кылдыр кылган. 33Израильчилерниң кылгаш, Моисейге эккеп көргүскени бүгү чүүлдер бо-дур: Ужуражылга майгыны, ооң даштыкы шывыы база хамык херекселдери: дээктер, хана-каракталчак рамкалар, доора оорга ыяштары, адагаштар болгаш дөжектер; 34кызыдыр будаан кошкар кештеринден дээвиир-шывыг болгаш тахаш кежинден+ дээвиир-шывыг, көжеге; 35ыдыктыг аптара, ооң көдүрткүүш-мергелери, халывы; 36ширээ, ооң хамык херекселдери, Бурганга өргээн ыдыктыг хлебтер; 37арыг алдындан кылган чырыткы, ооң кырынга тургузар деңнер болгаш ооң хамык херекселдери, ынаар кудар олива үзү; 38айдызаар алдын бедигээш, шилип чаар олива үзү, айдызап кыпсыр чаагай чыттыг чүүлдер, Ужуражылга майгынынче кирер черни дуглаар көжеге; 39өргүл салыр хүлер бедигээш, ооң хүлер шишкиижи, көдүрткүүш-мергелери болгаш хамык херекселдери, чунар сава, ооң дөжээ; 40херимниң шывыглары, адагаштары болгаш дөжектери, ооң хаалга-шывыы, хендирлери болгаш өргеннери, Ужуражылга өргээ-майгынынга бараан болурда ажыглаар хамык херекселдер; 41ыдыктыг черге бараан болурда кедер тускай хептер – Бурганның бараалгакчызы Аароннуң ыдыктыг хептери болгаш ооң оолдарының Бурганга бараалгаарда кедер хептери. 42Израиль чон ол бүгүнү Дээрги-Чаяакчы Моисейге канчаар дужааганыл, ол олчаан кылдыр кылып каан.

43Моисей оларның кылган бүгү чүвезин топтап көөрге, Дээрги-Чаяакчы канчаар дужааганыл, ол олчаан кылдыр кылып каан болганнар. Моисей ынчан израильчилерни алгап-йөрээп каан.

40

Моисейниң Ужуражылга майгынын тургусканы

40^1Дээрги-Чаяакчы Моисейге мынча деп чугаалаан: 2«Бирги айның бирги хүнүнде Ужуражылга майгыны – ыдыктыг өргээден тургузуп каг. 3Ынаар ыдыктыг аптараны кииргеш, оон ооң мурнунга көжегеден азып каг. 4Ынаар ширээни кииргеш, ооң кырынга турар ужурлуг хамык херекселдерден таарыштыр салып каг. Чырыткыны кииргеш, олче ооң деңнеринден таарыштыр салып каг. 5Ыдыктыг аптараның мурнунга айдызаар алдын бедигээштен тургузуп каг. Майгынче кирер черни дуглаар көжегеден азып каг. 6Ужуражылга өргээ-майгынынче кирер черниң мурнунга бүрүн өрттедир өргүл салыр бедигээштен тургузуп каг. 7Ужуражылга майгыны биле өргүл салыр бедигээштиң аразынга чунар савадан тургускаш, сугдан кудуп каг. 8Долгандыр турар херимден тургускаш, ооң хаалга-шывыын азып каг.

9Ооң соонда шилип чаар олива үзүнден ап алгаш, майгынны база ында бар бүгү чүвени чаап каг, майгын болгаш ооң хамык херекселдери ынчаар ыдыктыг болу бээрлер. 10Бүрүн өрттедир өргүл салыр бедигээшти болгаш ооң хамык херекселдерин база чаап каг – өргүл бедигээжи ынчан аажок ыдыктыг чүүл болу бээр. 11Чунар саваны болгаш ооң дөжээн чаап ыдыктап каг.

12Ооң соонда Ааронну оолдары-биле кады Ужуражылга майгынынче кирер черге эккеп алгаш, оларны чундуруп каг. 13Ааронга ыдыктыг хептерни кедиргеш, шилип чаап каг: ол Мээң бараалгакчым болу бээр кылдыр, ону ыдыктап каг. 14Ооң оолдарын база эккеп алгаш, иштики узун хөйлеңнерден кедирип каг. 15Аароннуң оолдары Мээң бараалгакчыларым болур кылдыр, ачазын шилип чагганың дег, оларны база шилип чаап каг. Ынчаар шилип чаары Бурганның бараалгакчылары болур эргени оларга кезээ мөңгеде, салгалдан салгал дамчып быжыглаар».

16Моисей бүгү чүвени Дээрги-Чаяакчы аңаа канчаар дужааганыл, ол олчаан кылдыр кылып каан. 17Ийиги чылдың бирги айының бирги хүнүнде майгынны тургузуп каан. 18Моисей майгынны мынчаар тиккен: дөжектерни салгаш, оларның кырынче хана-каракталчак рамкаларны тургузуп, оларны доора оорга ыяштар-биле тудуштургаш, адагаштарны тургузуп каан. 19Оон майгынны даштыкы шывыг-биле шыпкаш, ооң кырынга дээвиир-шывыг салып каан – ол бүгүнү Дээрги-Чаяакчының аңаа дужааганын ёзугаар кылган.

20Моисей чагыг-керээни бадыткаан калбак даштарны алгаш, ыдыктыг аптараже суп каан+; ыдыктыг аптарага көдүрткүүш-мергелерни быжыглааш, ону халып-биле дуй салып каан. 21Ыдыктыг аптараны майгынче кииргеш, көжегени азып, ыдыктыг аптараны дуглап каан – ол бүгүнү Дээрги-Чаяакчының аңаа дужааганын ёзугаар кылган.

22Моисей Ужуражылга өргээ-майгынының соңгу чүкче көрүнген талазынга, көжеге мурнунга ширээни тургускаш, 23ооң кырынга хлебтерни чыскаай салып каан – ону Дээрги-Чаяакчының аңаа дужааганын ёзугаар кылган.

24Ужуражылга майгынының мурнуу чүкче көрүнген талазынга, ширээге дужааштыр чырыткыны тургускаш, 25Дээрги-Чаяакчының мурнунга деңнерни таарыштыр салып каан – ону Дээрги-Чаяакчының аңаа дужааганын ёзугаар кылган.

26Моисей Ужуражылга майгынынга, көжеге мурнунга айдызаар алдын бедигээшти тургускаш, 27чаагай чыттыг айдызаар чүүлдерни кыпсып каан – ону Дээрги-Чаяакчының аңаа дужааганын ёзугаар кылган.

28Моисей майгынче кирер черни дуглаар көжегени азып каан. 29Оон ол черниң мурнунга бүрүн өрттедир өргүл салыр бедигээшти тургускаш, бүрүн өрттедир өргүл биле далган-тараа өргүлүн бедигээшке салган – ону Дээрги-Чаяакчының аңаа дужааганын ёзугаар кылган.

30Ол Ужуражылга майгыны биле өргүл салыр бедигээш аразынга чунар сава тургускаш, ынаар суг кудуп каан. 31-32Моисей, Аарон болгаш ооң оолдары Ужуражылга майгынынче кирерде азы өргүл салыр бедигээшче чоокшулаарда, чунар савага холдары биле буттарын чуп ап турганнар – ону Дээрги-Чаяакчының Моисейге дужааганын ёзугаар кылып турганнар.

33Моисей майгынны долгандыр херимни тургускаш, ооң хаалга-шывыын азып каан. Моисей бодунуң ажылын шак ынчаар дооскан.

Дээрги-Чаяакчының булуду майгынның кырында

34Оон Ужуражылга майгынын булут шыва апкан+, Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы ыдыктыг өргээни бүргей апкан+. 35Моисей Ужуражылга майгынынче кирип шыдаваан, чүге дээрге ол өргээни булут хөме дуглапкан, Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы бүргей апкан.

36Оон ол булут майгынның кырындан өрү көдүрлүрге, израиль чон орукче үнүп, көжүн уламчылап турган+. 37А булут өрү көдүрүлбейн баарга, олар турар черинден шимчеп үнмейн, ооң кажан өрү көдүрлүрүн манаар турганнар. 38Хүндүс майгынның кырынга Дээрги-Чаяакчының булуду турар, а дүне ол булут иштинге[*] от кывар турган – ону израильчилерниң шуптузу бүгү көштериниң үезинде көрүп келген.

* 1:5 Өске бурунгу сөзүглелде «чеден беш» деп бижээн.

* 2:10 Моисей (Мошэ) – бо ат «Уштур» азы «Ушта тыртар» (маша) дээн уткалыг еврей сөске дөмей дыңналыр.

* 2:22 Гирсам (Гершом) – бо ат «Өскээртен келген кижи» (гер) дээн уткалыг еврей сөске дөмей дыңналыр (18:3 көр).

* 3:1 Иофор – Бурганның бараалгакчызы Рагуилдиң шолазы азы өске ады бооп чадавас (2:18 көр).

* 3:14 «МЕН-ДИР МЕН» деп очулдурган сөстерни «КЕЗЭЭДЕ БАР МЕН» деп база билип ап боор.

* 3:15 Дээрги-Чаяакчы – еврей дылда бо аттың (Яхве) дыңналыры 14-кү шүлүкте МЕН-ДИР МЕН деп сөстерге дөмейлешкек (6:3 көр).

* 4:27 Бурганның даа – Хорив (азы Синай) дагны ынча дээн.

* 8:23 Өске бурунгу сөзүглелде бо сөстерниң орнунга «Сээң чонуңну эвес, а Бодумнуң чонумну камгалаар мен» деп бижээн.

* 9:16 Азы: «Сени хаан кылып каан мен».

* 10:19 Кызыл далай – еврей дылда «Кулузун далай» дээн.

* 12:11, 27 Хосталыышкын байырлалы, Хосталыышкын өргүлү – еврей дылда «песах» дээн сөс. Бо сөс «пасах» – «оюп эртер» дээн кылыг сөзүнден укталган (13, 23, 27 шүлүктерни көр).

* 12:27 12:11-де немелде тайылбырны көр.

* 12:40 Египетке – өске бурунгу сөзүглелде «Египетке» эвес, а «Ханаанга болгаш Египетке» деп бижээн.

* 13:4 Авив ай – «Бышкан үрезин айы» дээн уткалыг. Бо ай («Нисан» деп ады база бар) еврейлерге чылдың баштайгы айы болур.

* 13:13, 15 Садып хостаар – еврейлер боттарының дун ажы-төлүн өргүп, өлүрбес дээш төлевир кылдыр акша-мөңгүн берип, оларны ынчаар садып хостап ап турганнар (Лев. 27 эгени, Хост. 34:20-ни көр).

* 14:8 Эрес-дидими-биле – дорт очулдурарга, «Бедик хол-биле» дээн. Болгу дег өске утказы мындыг: «Бурганның күчү-күштүг холунуң адаа-биле».

* 14:20 Еврей сөзүглелде бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. Өске бурунгу сөзүглелде: «Египетчилер биле израильчилерниң аразынга турупкаш, булут болгаш дүмбей караңгы болу бээрге, дүн дүжүп келген, ынчангаш олар дүннү өттүр бот-бодунче чоокшулавааннар» деп бижээн.

* 15:8, 10 Тыныш – еврей дылда «руах» деп сөс «хат», «тыныш», «сүлде», «сеткил» дээн ышкаш хөй утканы илередир.

* 15:10 15:8-те немелде тайылбырны көр.

* 15:20 Тимпан – дүңгүрге дөмейлешкек хөгжүм херексели.

* 15:23 Мара – «Ажыг» дээн уткалыг ат (Руф 1:20 көр).

* 16:31 Манна – еврей дылда «Бо чүү боор?» дээн сөстерге дөмей (16:15 көр).

* 17:7 Масса-Мерива – еврей дылдан очулдурарга, «Шенелде» биле «Алгыш-кырыш» дээн (Сан. 20:13 көр).

* 17:16 Еврей сөзүглелде бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Мээң холумда – Дээрги-Чаяакчының тугу».

* 18:3-5 Гирсам – еврей дылда «Өскээртен келген кижи» дээн уткалыг сөске дөмей дыңналыр ат (2:22 көр); Элиезер – «Бурганым дузалап турар» дээн ат.

* 19:13 Азы: «Мал-маган-даа, кижи-даа дагга дээр болза, дириг үнмезин. Чүгле мыйыс эдиски эде бээрге, улус дагже үнүп болур».

* 21:6 Азы: «Шииткекчилерниң мурнунга» (22:8, 9 көр).

* 21:14 Эрте-бурунгу Чоокку чөөн чүкке өргүл салыр бедигээшти хоргадалдың ыдыктыг чери деп санаар турган, ынчангаш өжээн негекчилери ол черден хоргадал дилеп келген улуска холун дегзиринден коргар турган.

* 21:21 Азы: «Кул кижи бир азы ийи хүн иштинде өлүп каар болза».

* 22:5 Азы: «Кандыг-бир кижи өске кижиниң шөлүнче азы виноград тараан черинче мал-маганын сүрүп киирипкеш, чиртип каар болза».

* 22:8, 9 Азы: «Шииткекчилерниң мурнунга» (21:6 көр).

* 22:28 Азы: «Шииткекчилерни» (21:6; 22:8 көр).

* 23:18 Байырлал – Хосталыышкын байырлалын ынча деп турар чадапчок (34:25 көр).

* 23:28 Азы: «Улуг коргуушкунну».

* 23:31 Филистим далай – Чер ортузу далай.

* 25:5 Тахаш – кандыг дириг амытан дугайында чугаа чоруп турары эки билдинмес. Далай амытаны бооп чадавас.

* 25:17 Халып – еврей дылда «каппорет» деп сөс «халып» деп-даа, «бачыт арыглаар чер» деп-даа уткаларны илередип турар.

* 28:4 Бо хептерниң даштыкы хевири кандыг турганы еврей сөзүглелден тодаргай билдинмес. Ооң уржуу-биле чамдык аттарны, чижээлээрге, эфодту, еврей дылдан очулга чокка үлегерлеп алган.

* 28:30 Урим биле туммим – Дээрги-Чаяакчының күзел-соруун тодарадыр дээш Бурганның бараалгакчыларының ажыглап турганы херекселдер.

* 30:13, 24 Ыдыктыг черге ажыглап турган шекел хүн бүрүнүң садыг-саарылгазынга ажыглап турганындан аар турган чадавас.

* 30:36 Ыдыктыг аптараның мурнунга – айдызаар өргүл бедигээжинге дээн чадапчок.

* 32:1 Азы: «Бурганнардан».

* 32:32 Сээң бижээниң ном – Бурганның Бодунга хамааржыр улустуң аттарын киир бижээни Амыдыралдың номун ынча деп турар.

* 34:20 13:13-ке немелде тайылбырны көр.

* 34:22 Чеди неделя байырлалы – еврей дылда «шавуот» дээр, «Беженги хүннүң байырлалы» азы «Баштайгы дүжүт байырлалы» деп аттарлыг, еврейлерниң Хосталыышкын байырлалы эрткенден бээр беженги хүнде демдеглээр байырлал (Хост. 23:16; Лев. 23:15 көр).

* 38:24, 25, 29 Бо шүлүктерде, чижеглеп алырга, 1000 килограмм алдын, 3430 килограмм мөңгүн, 2425 килограмм хүлер дугайында чугаа чоруп турар.

* 38:29 38:24-те немелде тайылбырны көр.

* 40:38 Азы: «Майгын иштинге».

+ 1:4 Э. д. 35:23-26
+ 1:5 Э. д. 46:27
+ 1:8 Аж.-ч. 7:18
+ 1:11 Э. д. 15:13
+ 1:11 Э. д. 47:11
+ 2:1 Хост. 6:20; Сан. 26:59
+ 2:18 Сан. 10:29
+ 2:24 Э. д. 15:14; 46:4
+ 2:25 Башт. 2:18; 1 Хаан. 9:16
+ 3:1 3 Хаан. 19:8
+ 3:5 Иис. 5:15
+ 3:6 Аж.-ч. 7:32
+ 3:8 Ы. х. к. 26:15
+ 3:9 1 Хаан. 2:24-25
+ 3:12 Иис. 1:5; Башт. 6:16
+ 3:14 Ин. 8:58
+ 3:20 Хост. 12:31
+ 3:21 Э. д. 15:14
+ 4:10 Иер. 1:6
+ 4:11 У. ч. 20:12
+ 4:19 Хост. 2:15
+ 4:21 Иис. 11:20
+ 4:22 Иер. 31:9; Ос. 11:1
+ 5:2 Иов 21:15
+ 5:22 Иис. 7:7
+ 6:3 Э. д. 17:1
+ 6:7 Иез. 20:5
+ 6:8 Э. д. 15:18; 26:3; 35:12
+ 6:14 Э. д. 46:8-11
+ 6:15 Э. д. 46:10; Сан. 26:12-13
+ 6:16 Сан. 3:17; 1 Чыл. 6:16
+ 6:19 Сан. 26:57-58
+ 6:20 Сан. 26:59
+ 6:21 Сан. 16:1-35
+ 6:22 Лев. 10:4
+ 6:23 Сан. 1:7; 2:3
+ 6:23 Сан. 26:60-61
+ 6:24 Сан. 26:11; 1 Чыл. 6:22-23
+ 6:25 Сан. 25:7
+ 8:8 Хост. 9:28; 10:17
+ 8:26 Э. д. 43:32; 46:34
+ 9:12 Ыд. ыр. 104:25
+ 9:16 Рим. 9:17
+ 9:23 Иис. 10:11; Ажыд. 11:19; 16:21
+ 9:27 2 Чыл. 12:6
+ 9:28 Хост. 8:8; 10:17

+ 9:29 Хост. 19:5; Ы. х. к. 10:14; Ыд. ыр. 23:1

+ 10:4 Ам. 7:1; Ажыд. 9:3
+ 10:16 Лк. 15:18
+ 10:17 Хост. 8:8; 9:28
+ 11:7 Мал. 3:18
+ 12:6 Сан. 9:10-11
+ 12:12 Сан. 33:4

+ 12:22 Лев. 14:6; Сан. 19:6, 18; Ыд. ыр. 50:9

+ 12:26 Хост. 13:14; Ы. х. к. 6:20; Иис. 4:6
+ 12:35 Хост. 11:2
+ 12:36 Э. д. 15:14
+ 12:37 Сан. 11:21
+ 12:37 Сан. 33:5
+ 12:40 Э. д. 15:13; Аж.-ч. 7:6; Гал. 3:17
+ 12:46 Сан. 9:12; Ин. 19:36

+ 12:49 Лев. 19:34; 24:22; Сан. 9:14; 15:15-16; Ы. х. к. 10:19

+ 13:2 Хост. 22:29; 34:19; Лев. 27:26; Сан. 3:13; 8:16; 18:15-17; Ы. х. к. 15:19; Лк. 2:23

+ 13:7 Лев. 23:5-8
+ 13:9 Ы. х. к. 6:8; 11:18
+ 13:14 Хост. 12:26; Ы. х. к. 6:20
+ 13:17 Сан. 14:1-4
+ 13:19 Э. д. 50:25
+ 13:20 Сан. 33:6

+ 13:21 Хост. 40:34; Сан. 9:15; 10:34; Ы. х. к. 1:33

+ 14:2 Сан. 33:7

+ 14:8 Сан. 33:3

+ 14:14 Ы. х. к. 1:30; 3:22; Иис. 23:3, 10; Неем. 4:20

+ 14:21 Иис. 3:16; 4 Хаан. 2:8
+ 14:29 Иис. 3:13-17
+ 15:1 Иса. 12:5
+ 15:1 Ыд. ыр. 75:7
+ 15:2 Ыд. ыр. 117:13; Иса. 12:2
+ 15:3 Ыд. ыр. 23:8
+ 15:6 Ыд. ыр. 117:15
+ 15:8 Ыд. ыр. 77:13
+ 15:8 2 Хаан. 22:16

+ 15:11 Ы. х. к. 3:24; 33:26; 1 Хаан. 2:2; 2 Хаан. 7:22; 3 Хаан. 8:23; 2 Чыл. 6:14; Ыд. ыр. 85:8; 88:7-9; Иса. 45:5-6; Иер. 10:6

+ 15:15 Сан. 14:14; 22:2-4; Иис. 2:9
+ 15:17 Ыд. ыр. 77:54
+ 15:18 Ыд. ыр. 9:37; 28:10; 145:10

+ 15:20 Хост. 2:4-8; Сан. 12:1-15; 20:1; 26:59; Ы. х. к. 24:9; Мих. 6:4

+ 15:20 Башт. 11:34; 21:21; 1 Хаан. 18:6
+ 15:21 Ыд. ыр. 75:7
+ 15:22 Э. д. 16:7
+ 15:22 Сан. 33:8
+ 15:26 Ыд. ыр. 102:3
+ 15:27 Сан. 33:9
+ 16:1 Сан. 33:1
+ 16:3 Сан. 14:2; 20:3
+ 16:3 Сан. 11:4-5
+ 16:7 Сан. 16:11
+ 16:13 Сан. 11:31
+ 16:13 Сан. 11:7-9
+ 16:16 Хост. 16:36
+ 16:18 2 Кор. 8:15
+ 16:23 Хост. 20:8-11
+ 16:35 Сан. 14:33; Ы. х. к. 8:2
+ 16:35 Иис. 5:12
+ 17:1 Сан. 33:12,
+ 17:2 Сан. 20:3-5
+ 17:4 Сан. 14:10
+ 17:6 Сан. 20:7-11

+ 17:8 Э. д. 36:12; Сан. 13:30; 24:20; Ы. х. к. 25:17-18; 1 Хаан. 15:2

+ 17:14 1 Хаан. 15:7-8
+ 18:1 Хост. 3:1
+ 18:11 1 Чыл. 16:25
+ 18:18 Сан. 11:14; Ы. х. к. 1:12
+ 18:21 Ы. х. к. 16:18; Эзра 7:25
+ 18:25 Ы. х. к. 1:15
+ 18:26 Ы. х. к. 1:17
+ 19:2 Сан. 33:15
+ 19:4 Ы. х. к. 32:11

+ 19:5 Ы. х. к. 7:6; 14:2; 26:18; Ыд. ыр. 134:4; Мал. 3:17

+ 19:5 Хост. 9:29; Ы. х. к. 10:14

+ 19:6 Ы. х. к. 14:21; Иер. 2:3; 1 Пет. 2:5, 9; Ажыд. 1:6; 5:10; 20:6

+ 19:8 Хост. 24:3
+ 19:10 Сан. 11:18
+ 19:13 Евр. 12:20
+ 19:21 1 Хаан. 6:19
+ 19:22 Лев. 10:1-3
+ 20:2 Лев. 26:13

+ 20:3 Ы. х. к. 32:39; 4 Хаан. 17:35; Ыд. ыр. 80:10

+ 20:4 Лев. 19:4; 26:1; Ы. х. к. 27:15

+ 20:5 Хост. 34:14; Ы. х. к. 4:24; 6:15; Иис. 24:19; Наум 1:2

+ 20:5 Хост. 34:7; Сан. 14:18
+ 20:6 Ы. х. к. 5:10; 7:9
+ 20:7 Лев. 19:12; 24:10-16

+ 20:8 Э. д. 2:2; Хост. 31:14-17; Лев. 19:30; 23:3; 26:2; Сан. 15:32-36; Мк. 2:27-28; Лк. 13:14

+ 20:12 Лев. 19:3; Ы. х. к. 27:16; Мф. 15:4; 19:19; Мк. 7:10; 10:19; Лк. 18:20; Эф. 6:2

+ 20:13 Э. д. 9:6; Лев. 24:17; Мф. 5:21; 19:18; Мк. 10:19; Лк. 18:20; Рим. 13:9; Иак. 2:11

+ 20:14 Лев. 18:20; 20:10; Ы. х. к. 22:22; У. ч. 6:32; Мф. 5:27; Рим. 13:9

+ 20:15 Лев. 19:11; Мф. 19:18; Рим. 13:9

+ 20:16 Хост. 23:1; Ы. х. к. 19:16-20; У. ч. 19:5; Мф. 19:18

+ 20:17 Иер. 5:8; Мф. 5:28; Лк. 12:15; Рим. 7:7; 13:9

+ 20:19 Ы. х. к. 5:27; Евр. 12:19

+ 20:25 Ы. х. к. 27:5-6; Иис. 8:31

+ 21:2 Лев. 25:39-40; Ы. х. к. 15:12; Иер. 34:14

+ 21:6 Ы. х. к. 15:16-17
+ 21:10 1 Кор. 7:3
+ 21:12 Э. д. 9:6; Лев. 24:17; Сан. 35:31
+ 21:13 Ы. х. к. 19:4-5
+ 21:13 Сан. 35:11, 22; Иис. 20:3
+ 21:14 3 Хаан. 2:28-34
+ 21:16 Ы. х. к. 24:7

+ 21:17 Лев. 20:9; У. ч. 20:20; Мф. 15:4; Мк. 7:10

+ 21:25 Лев. 24:19-20; Ы. х. к. 19:21; Мф. 5:38

+ 21:28 Э. д. 9:5
+ 21:30 Сан. 35:31
+ 21:34 Лев. 24:18
+ 22:1 2 Хаан. 12:6
+ 22:4 У. ч. 6:31
+ 22:11 3 Хаан. 8:31; 2 Чыл. 6:20; Евр. 6:16
+ 22:16 Ы. х. к. 22:28-29
+ 22:18 Лев. 19:31; 20:27; Ы. х. к. 18:10-12
+ 22:19 Лев. 18:23; 20:15; Ы. х. к. 27:21

+ 22:21 Хост. 23:9; Лев. 19:33; Ы. х. к. 24:17

+ 22:22 Ы. х. к. 27:19; Иса. 1:17

+ 22:24 Ыд. ыр. 108:9

+ 22:25 Лев. 25:35-37; Ы. х. к. 23:19; Неем. 5:7

+ 22:26 Ы. х. к. 24:13
+ 22:28 3 Хаан. 21:10; Аж.-ч. 23:5
+ 22:29 Хост. 13:2, 11-16
+ 22:30 Лев. 22:27
+ 22:31 Лев. 7:24; 22:8
+ 23:1 Хост. 20:16
+ 23:3 Лев. 19:15
+ 23:4 Ы. х. к. 22:1
+ 23:6 Хост. 22:21-22; У. ч. 22:22

+ 23:7 Лев. 19:16; Ы. х. к. 27:25; 3 Хаан. 21:1-11; У. ч. 17:15; 24:24; Иса. 5:23

+ 23:8 Ы. х. к. 16:19; 1 Хаан. 8:3
+ 23:9 Хост. 22:21
+ 23:11 Лев. 25:2-7
+ 23:12 Хост. 20:9-10

+ 23:13 Иис. 23:7; Ыд. ыр. 15:4; Ос. 2:17; Зах. 13:2

+ 23:14 Сан. 28:16-31; Ы. х. к. 16:1-17
+ 23:15 Хост. 12:15
+ 23:15 Хост. 34:20
+ 23:16 Хост. 34:22; Ы. х. к. 16:9

+ 23:16 Лев. 23:33-43; Сан. 29:12-39; Ы. х. к. 16:13-15; 31:10-11

+ 23:17 Хост. 34:23

+ 23:19 Хост. 34:26; Ы. х. к. 26:2

+ 23:19 Хост. 34:26; Лев. 22:28; Ы. х. к. 14:21; 22:6

+ 23:20 Хост. 14:9; Мал. 3:1; Мф. 11:10; Мк. 1:2; Лк. 7:27

+ 23:22 Э. д. 12:3; Ы. х. к. 30:7
+ 23:23 Хост. 33:2; Ы. х. к. 7:1; Иис. 3:10
+ 23:24 Хост. 20:5
+ 23:24 Сан. 33:52
+ 23:25 Ы. х. к. 7:15
+ 23:26 Ы. х. к. 7:14
+ 23:27 Ы. х. к. 2:25; 28:7; Иис. 2:9
+ 23:28 Ы. х. к. 7:20; Иис. 24:12
+ 23:29 Ы. х. к. 7:22

+ 23:31 Э. д. 15:18; Сан. 34:1-12; Ы. х. к. 11:24; Иис. 1:4; Ыд. ыр. 71:8

+ 23:33 Хост. 34:12; Ы. х. к. 7:16; Иис. 23:12-13; Башт. 2:3; Ыд. ыр. 105:36

+ 24:1 Хост. 6:23
+ 24:1 Сан. 11:16
+ 24:3 Хост. 19:8
+ 24:8 Зах. 9:11; Мк. 14:24; Евр. 9:20
+ 24:10 Э. д. 32:30; Хост. 33:20; Ин. 1:18
+ 24:10 Иез. 1:26
+ 24:12 3 Хаан. 19:11
+ 24:12 Хост. 31:18
+ 24:13 Сан. 11:28; 14:6; 27:18
+ 24:17 Хост. 24:1; Ы. х. к. 4:24; Евр. 12:29
+ 24:18 Хост. 34:28; 3 Хаан. 19:8

+ 25:8 Лев. 26:11-12; 3 Хаан. 6:13; Иез. 37:27

+ 25:10 Ы. х. к. 10:1
+ 25:21 3 Хаан. 8:9
+ 25:22 Лев. 16:2; Сан. 7:89; 17:4
+ 25:30 Лев. 24:5-9
+ 25:40 1 Чыл. 28:19
+ 26:14 Хост. 25:5

+ 26:31 Лев. 16:2; 2 Чыл. 3:14; Мф. 27:51; Евр. 9:3

+ 26:33 3 Хаан. 6:16; 2 Чыл. 3:8; Мк. 15:38
+ 27:2 3 Хаан. 1:50; 2:28
+ 27:3 3 Хаан. 7:40; 2 Чыл. 4:11
+ 27:21 Хост. 33:7
+ 28:17 Иез. 28:13; Ажыд. 21:19-20

+ 28:30 Лев. 8:8; Сан. 27:21; Ы. х. к. 33:8; 1 Хаан. 28:6; Эзра 2:63; Неем. 7:65

+ 28:36 Зах. 14:20
+ 28:38 Сан. 18:1
+ 28:39 Лев. 16:4; Иез. 44:18
+ 29:2 Лев. 2:4
+ 29:7 Хост. 30:30
+ 29:12 Хост. 27:2
+ 29:13 Лев. 3:3-4
+ 29:14 Лев. 4:11-12; 16:27
+ 29:18 Лев. 1:9
+ 29:25 Хост. 29:18
+ 29:29 Сан. 20:26
+ 29:33 Лев. 22:10
+ 29:36 Хост. 30:26
+ 29:37 Хост. 30:29; Лев. 6:18
+ 29:41 Хост. 29:18
+ 29:45 Хост. 25:8
+ 30:2 Хост. 27:2
+ 30:6 3 Хаан. 6:22
+ 30:9 Лев. 10:1
+ 30:10 Лев. 16:34
+ 30:12 Хост. 38:25; Сан. 1:2-4
+ 30:12 2 Хаан. 24:15

+ 30:13 Лев. 27:25; Сан. 3:47; 18:16; Иез. 45:12

+ 30:13 Неем. 10:32
+ 30:16 Сан. 31:54
+ 30:18 Хост. 38:8
+ 30:25 Хост. 37:29
+ 30:28 Лев. 8:10-11
+ 30:29 Хост. 29:37; Лев. 6:18
+ 30:30 Хост. 29:7; Лев. 8:10
+ 30:35 Хост. 37:29
+ 31:3 3 Хаан. 7:14
+ 31:14 Хост. 35:2; Сан. 15:32-36
+ 31:17 Э. д. 2:22; Хост. 20:8-11
+ 31:18 Хост. 24:12
+ 32:1 Хост. 24:18
+ 32:1 Аж.-ч. 7:40
+ 32:2 Башт. 8:24-27
+ 32:4 3 Хаан. 12:28
+ 32:6 1 Кор. 10:7
+ 32:9 Ы. х. к. 10:16
+ 32:10 Сан. 14:12
+ 32:11 Дан. 9:15
+ 32:13 Э. д. 22:16-17; 26:4

+ 32:14 Сан. 14:20; 2 Хаан. 24:16; Иер. 18:8; Иона 3:10

+ 32:20 Ы. х. к. 9:21
+ 32:25 У. ч. 29:18
+ 32:27 Ы. х. к. 13:6-9
+ 32:33 Иез. 18:4,
+ 33:2 Хост. 23:23
+ 33:3 Хост. 3:8
+ 33:5 Сан. 16:21
+ 33:7 Хост. 27:21
+ 33:16 Хост. 19:5; Сан. 23:9
+ 33:19 Рим. 9:15
+ 33:20 Э. д. 32:30; Иса. 6:5; Ин. 1:18
+ 34:2 3 Хаан. 19:11
+ 34:3 Хост. 19:12-13

+ 34:6 Сан. 14:17-18; 2 Чыл. 30:9; Неем. 9:17; Ыд. ыр. 85:15; 102:8; 110:4; 111:4; 114:5; 144:8; Иоил 2:13; Иона 4:3

+ 34:7 Хост. 20:5-6; Ы. х. к. 5:9
+ 34:12 Хост. 23:33
+ 34:13 Хост. 23:24; Ы. х. к. 7:5
+ 34:14 Хост. 20:5
+ 34:15 Сан. 25:2

+ 34:16 Ы. х. к. 7:3-4; Башт. 3:6; 3 Хаан. 11:2-4; 16:31

+ 34:17 Хост. 20:4
+ 34:18 Хост. 12:14; Лев. 23:6
+ 34:19 Хост. 13:2, 11-16
+ 34:20 Хост. 23:15
+ 34:21 Хост. 20:8-11
+ 34:23 Хост. 23:17
+ 34:25 Хост. 23:18; Ы. х. к. 16:4

+ 34:26 Хост. 23:19; Лев. 22:28; Ы. х. к. 14:21

+ 34:28 Хост. 24:18
+ 34:29 2 Кор. 3:7-18
+ 34:34 2 Кор. 3:16
+ 34:35 2 Кор. 3:7-18
+ 35:2 Хост. 20:8-11; 31:14
+ 35:7 Хост. 25:5
+ 35:23 Хост. 25:5
+ 36:19 Хост. 25:5
+ 37:1 Ы. х. к. 10:3
+ 37:29 Хост. 30:22-25, 34-38
+ 38:8 Хост. 30:18
+ 38:21 Аж.-ч. 7:44; Ажыд. 15:5
+ 38:25 Хост. 30:12
+ 38:26 Сан. 1:46; 2:32; 26:51
+ 39:34 Хост. 25:5
+ 40:20 3 Хаан. 8:9
+ 40:34 Хост. 13:21
+ 40:34 Ажыд. 15:8
+ 40:36 Сан. 9:17-22

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Хосталыышкын

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ